Sveti arhijerejski Informer

...

Sudeći prema onome što se može pročitati u sredstvima javnog informisanja (uključujući glasila organizovane kriminalne grupe koja vole da se predstavljaju kao “nezavisne dnevne novine” i tome slično), Aleksandar Vučić episkope i sveštenstvo Srpske pravoslavne crkve deli na “naše vladike” i “našeg patrijarha” i na one kojima “ne psuje majku javno samo zato što je predsednik države, inače bi to već trideset puta uradio”. Mitropolit Joanikije, po svemu sudeći, spada u ovu drugu kategoriju.

Zašto? Je l’ zato što nije pošteni, konzervativni kaluđer staroga kova, u osnovi povučen, ponekad nesnađen, ali rezistentan na kojekakva ovosvetska iskušenja, pritom još i Srbenda sa dna kace? Nije, jer Joanikije upravo sve to jeste. U čemu je onda problem? Pa upravo u tome, najkraće rečeno. Jer takvi zadrti tipovi nisu baš pogodni za ono što je režimu Aleksandra Vučića u Crnoj Gori potrebno, naročito u odsustvu Informera koji je mučenički postradao odlukom Savjeta crnogorske Agencije za audiovizuelne medijske usluge.

Jer Srpska pravoslavna crkva za režim Aleksandra Vučića ima vrednost samo kao koristan propagandni instrument sa dvojakom funkcijom. Na unutrašnjem planu, njena je funkcija u tome da legitimizuje poziciju režima, kroz pozivanje na “jedinstvo”, odnosno okupljanje oko “predsednika svih Srba”, te širenjem paranoidnog mita o ugroženosti i srpskom narodu kao večitoj žrtvi. Na spoljašnjem, odnosno regionalnom planu, njena je uloga da isti taj propagandni proizvod izvozi gde god žive pripadnici mnogostradalnog Srpstva, sa ciljem da se kroz generisanje, makar i fiktivno, konfliktnog potencijala podigne onaj ucenjivački kojim srbijanski režim i dalje donekle raspolaže. Uz želju, naravno, da ovo ima i povratni efekat, odnosno da se oči javnosti u Srbiji nekako uklone sa činjenice da se režim nalazi u terminalnoj krizi.

A Joanikije, konzervativni kaluđer staroga kova i Srbenda sa dna kace, na to očigledno ne pristaje i to je, van svake sumnje, hvale vredno. Prvo, zato što takva instrumentalizacija nema nikakve veze sa onim što bi crkva, prema hrišćanskom verovanju, trebalo da bude. Drugo, zato što bi za konkretnu crkvu kojom on upravlja, a to je Mitropolija crnogorsko-primorska, to bilo katastrofalno u svakom smislu, kako s obzirom na unutrašnju dinamiku njenog života, tako i s obzirom na društvenu ulogu i nesporni značaj koji ona ima za Crnu Goru u celini. Jer Mitropolija crnogorsko-primorska, bez obzira na njen kanonski status i tradiciju (ili upravo s obzirom na njih i zbog njih), mora biti okvir u kome svi građani Crne Gore pravoslavne veroispovesti mogu praktikovati svoju veru. Pogotovo ako se uzme u obzir elementarna činjenica koja se često previđa, naime, da je, kada je reč o pravoslavnom korpusu u Crnoj Gori, pitanje nacionalnog opredeljenja zapravo pitanje artikulacije političkih stavova, te da ono nema nikakvo etničko ili kulturno zaleđe koje bi ga dodatno opterećivalo ili komplikovalo.

ZAHVALNOST KOME? ZNA SE KOME

No, ako neće Joanikije, ima ko hoće.

Odmah nakon što se 5. avgusta Mitropolija crnogorsko-primorska oglasila saopštenjem za javnost u kojem kritikuje Vučićeva otrovna trabunjanja o srpskom integralizmu i crkvenom separatizmu, oglasila se i Eparhija budimljansko-nikšićka kojoj na čelu stoji Metodije, novopečeni mitropolit i član Svetog arhijerejskog sinoda SPC i to saopštenjem koje nosi naslov “Izraz duboke zahvalnosti na podršci crkvenom i narodnom jedinstvu”. Zahvalnosti kome? Zna se kome.

A isto tako se zna i čije se saopštenje nekoliko trenutaka nakon objavljivanja našlo i na zvaničnom sajtu Srpske pravoslavne crkve. A da Metodijev “Izraz duboke zahvalnosti” slučajno ne ostane predugo usamljen u medijskom prostoru SPC, te kako bi se još više ublažio efekat saopštenja nepoćudne Mitropolije crnogorsko-primorske, pobrinuo se već sutradan dežurni Vučićev panegiričar iz redova episkopata, vladika bihaćko-petrovački Sergije, svojom “Javnom zahvalnošću predsedniku Republike Srbije”, kao i neobuzdani poeta i član zamenik Svetog arhijerejskog sinoda, mitropolit Fotije, svojim zaumnim sočinjenijem pod naslovom “Crnogorski scenario”, u kojem, između ostalog, stoji: “Al’ nam ovi novi Crnogorci/ druge vrijednosti danas zavolješe/ ukorak bi sa svjetskim poretkom/ ka’ što je nekad Njemačka ukorak sa Hitlerom bila”. Dakle, nisu samo studenti ustaše, već su i Crnogorci nacisti.

No, postoji li nešto što bi se moglo nazvati striktnije crkvenim kontekstom onoga što se događa u Crnoj Gori?

Postoji, ali to i dalje ne znači da se može govoriti o sferi odnosa i uticaja koji nemaju veze sa sveprožimajućom političkom krizom koju živimo. Jer u Srpskoj pravoslavnoj crkvi se poslednjih desetak godina sprovodi kampanja centralizacije čija se politička pozadina i priroda u “incidentima” kakav je ovaj u Crnoj Gori ili kakva je smena mitropolita žičkog Justina nedvosmisleno jasno pokazuje. Naprosto, reč je o sistematskom i sistemskom progonu nepoćudnih, sa ciljem da se organizacione strukture SPC u potpunosti stave na raspolaganje i u službu srbijanskom režimu. U svemu tome važnu ulogu igraju i bezbednosno-obaveštajne i kriminalne strukture koje režim kontroliše (ili koje kontrolišu režim – u konačnici je svejedno), što je na konkretnom primeru nedvosmisleno jasno pokazano u istraživanju koje je spoveo sarajevski CIN o načinu na koji je nadziran proces izbora patrijarha 2021. Istovremeno, takva se SPC i na spoljnopolitičkom, odnosno međupravoslavnom i ekumenskom planu, sve više izoluje i pretvara u trabanta velike sestre iz Moskve koja se, pod patrijarhom Kirilom, svela na agitprop odeljenje Putinovog režima. Zbog toga ne čudi ni to što se centralizacija u SPC sprovodi prema moskovskom modelu. Moskovski patrijarh, naime, ima ovlašćenja kakav rimski papa nikada u istoriji nije imao, a u Ruskoj pravoslavnoj crkvi je za njegovoga vakta, vele poznavaoci, “umirovljeno” više od šezdeset episkopa mlađih od šezdeset godina.

NEKAD I DANAS

Ostvarenju takvih ciljeva na putu stoji bilo kakva autonomija, od autonomije obrazovno-naučnih ustanova do autonomije crkvenih struktura, i to naročito autonomija za koju bi se, crkvenim jezikom govoreći, moglo reći da je “osveštana tradicijom”. A ako ona još ima uporište u stvarnom društvenom ili političkom kontekstu i potrebama, utoliko gore. Sve to, jasno je, važi u slučaju Mitropolije crnogorske-primorske.

Jer u strukturama SPC je do pre nešto više od desetak godina postojao visok stepen autonomije, kako kada je reč o eparhijama pojedinačno tako i kada je reč o regionalnim crkvenim centrima, odnosno postojali su osnovi onoga što se u kanonskoj teoriji naziva “metropolitanskim sistemom”. Autonomija eparhija ogledala se u činjenici da su sve odluke koje se tiču njihovog statusa i statusa episkopa bile isključivo u nadležnosti Svetog arhijerejskog sabora. Autonomija regionalnih centara ogledala se u činjenici da su glavni gradovi jugoslovenskih republika bili sedišta mitropolija, te da su episkopi sa područja tih republika sačinjavali episkopske savete pod predsedništvom mitropolita.

Danas se pak sva vlast u SPC nalazi u rukama sinoda, a sinod je telo kojim potpuno suvereno i bez obzira na njegov trenutni sastav raspolažu patrijarh Porfirije i mitropolit bački Irinej. Sabor, sada tek ceromonijalna manifestaciju koja se održava jednom godišnje i traje svega nekoliko dana, iznutra je pretvoren u glasačku mašineriju koja služi samo tome da odlukama sinoda da “saborsku” formu. Na simboličkom planu pak, autonomija regionalnih centara još je dezavuisana i reformom titula, sprovedenom bez ikakvog jasnog kriterijuma, koja za posledicu ima to da je više od polovine episkopa sada “uzdignuto” u rang mitropolita, među njima prošle godine i Metodije, vladika budimljansko-nikšićki.

Šta treba dalje očekivati, odnosno kakav bi mogao biti dalji razvoj crkveno-političke situacije u Crnoj Gori?

DODATNO SLABLJENJE MITROPOLIJE CRNOGORSKO–PRIMORSKE

Najkraće rečeno, treba očekivati najgore, jer sve drugo bila bi naivnost koja je prešla preko administrativne granice koja je odvaja od gluposti. To je ono čemu nas uči iskustvo, uključujući recentni slučaj mitropolita žičkog Justina. Do sada nijednom nisu odustali i svako su nepočinstvo sproveli do kraja. Recept je oproban. Faza targetiranja, koju zajedno sprovode crkveni agenti i režimski i crkveni tabloidi, već je sprovedena. Dalji očekivani koraci su nekakva reakcija sinoda, u vidu “komisije” kojoj se stavlja u dužnost da ispita “situaciju”. Ne treba nikako odbaciti ni to da bi čitava stvar u ovoj fazi mogla da bude usmerena na najavljeno formiranje nove eparhije u Boki kotorskoj, što bi za isključivi cilj imalo dodatno slabljenje Mitropolije crnogorsko-primorske. Drastičniji pristup bi bio onaj usmeren protiv mitropolita Joanikija lično i nema nikakve sumnje da bi u slučaju da se njegova mitropolija nalazi na teritoriji koju direktno ili indirektno kontroliše srbijanski režim, to već bilo sprovedeno u delo.

No, na šta god da se dvojac Perić-Bulović i njihov šef odluče, postoje dva faktora koji bi im mogli stati na put, a sa kojima se prilikom dosadašnjih čistki u SPC nismo sretali. Prvi je suočavanje sa protivljenjem i pobunom sveštenstva i vernika, a očekuje se da bi do tako nečega moglo doći u Mitropoliji crnogorsko-primorskoj. Sa tim, sasvim sigurno, ne bi mogli izaći na kraj i verovatno je da je upravo strah od mogućnosti takve pobune bio razlog zbog kojeg su, premda veoma nevoljno, 2021. pristali na njegov izbor za mitropolita crnogorsko-primorskog. Drugi je faktor pravna država, ono što Crna Gora ne samo deklarativno pretenduje da bude. Naravno, pravna država je po prirodi stvari i sekularna, ali baš zbog toga Crna Gora ne sme dopustiti da životima vernika koji su njeni građani upravlja klika koja to radi za račun političkog krila organizovanog kriminala koji je uzurpirao susednu državu.

Sve u svemu, “u pamet se dobro, Crnogorci!”

Samo u avgustu: Uštedite tri hiljade dinara na godišnjoj pretplati na digitalno izdanje „Vremena“! Iskoristite popust ovde i podržite nezavisno novinarstvo.