BIRN: Novi Sad zatrpava svoju prirodu – bageri uništavaju zaštićeno jezero

Iako je Novi Sad ove godine dobio prestižnu međunarodnu akreditaciju Wetland City, koja lokalne vlasti obavezuje na strožije očuvanje vlažnih staništa, u toku je zatrpavanje obala jednog od najvećih gradskih jezera, poznatog kao Bager bara ili Rodić bara. Ekološki aktivisti tvrde da je, pored ove bare, većina gradskih vlažnih staništa već uništena ili u kritičnom stanju i traže da se odluka o akreditaciji povuče, piše Birn.

Novosadski rit baš nema sreće sa gradom koji je nastao na njegovim obalama. Dobra vest je da, i posle vekova zatrpavanja i isušivanja, još uvek opstaju njegovi izolovani ostaci. Takođe, dobra vest je da je Novi Sad početkom 2025. godine dobio prestižnu međunarodnu akreditaciju Wetland City – grad vlažnih područja, što bi trebalo da pruži dodatne garancije da će preostala vlažna staništa opstati i biti zaštićena.

Loša vest je da kamioni puni građevinskog otpada danima zatrpavaju severne obale najvećeg gradskog prirodnog jezera, takozvane Bare kod Rodića. Naneti sloj zemlje, peska i drugog građevinskog otpada sada je visok preko tri metra u odnosu na površinu jezera.

Trsku i kristalno čistu vodu, po kojoj je ova bara bila poznata, sada su zamenili komadi betona i stare cigle. Ribe i zaštićene vrste ptica zamenila je nekolicina ljudi i jedan bager.

„Nemoj mene da snimaš, zar ne vidiš da se mučimo!? Deset dinara je kilogram starog gvožđa, pa ti izračunaj koliko treba da se namučimo da bi nešto zaradili. Težak je ovo život”, kaže jedan od njih.

Za razgovor nije bio raspoložen ni vozač bagera angažovanog na poravnavanju otpada, kao ni vozači kamiona koji konstantno dolaze i istovaraju otpad.

„Vodeno-močvarno područje eliptičnog oblika, tipa jezera, bez direktnog kontakta sa vodotocima. Najveća dužina oko 700 metara, a najveća širina oko 650 metara. Na navedenom staništu beleži se 104 vrste ptica, od kojih je 89 strogo zaštićenih“, ovako Baru kod Rodića opisuju zvanična dokumenta Grada Novog Sada.

Generalnim urbanističkim planom, koji važi do 2030, ova lokacija obeležena je oznakom NSA 10 i navedena kao stanište „zaštićenih i strogo zaštićenih divljih vrsta od nacionalnog značaja“. U dokumentu se dalje navodi da je na zaštićenim područjima zabranjeno menjati morfološke i hidrološke osobine staništa, kao i odlagati otpad.

NSA 10 (Novi Sad Area) je jedno od 22 područja koja, prema Izveštaju o stanju prirode na teritoriji Grada Novog Sada, čine ekološku mrežu grada. Izveštaj, koji je sačinio Pokrajinski zavod za zaštitu prirode 2017. referiše na savremene trendove zaštite prirode koja se zasniva na principu povezivanja područja koja se aktivno štite.

Analiza BIRN-a pokazuje da je od 2014. do danas ukupna površina jezera, poznatog kao Bara kod Rodića, smanjena za oko 25 odsto, te da su usled nasipanja zemljišta i drugog građevinskog materijala trajno uništena biljna i životinjska staništa na severnim i jugoistočnim obalama.

I dok je za Generalni urbanistički plan Bara kod Rodića „stanište zaštićenih divljih vrsta od nacionalnog značaja”, u Katastru nepokretnosti se za istu površinu navodi da je “ostalo veštački stvoreno neplodno zemljište”.

U čijem vlasništvu je Rodić bara u Novom Sadu?

Prema podacima iz Katastra, samo jezero pripada Katastarskoj opštini Novi Sad III i zavedeno je kao parcela 190/1 ukupne površine 254 228 m2. Upisani vlasnik parcele je kompanija Nord logistic DOO iz Beograda.

Severni deo jezera podeljen je na dve parcele (190/2 i 190/3) ukupne površine 53 882 m2. Parcele, koje su sada zatrpane, su u vlasništvu kompanije Woby House iz Novog Sada koja se bavi uvozom i prodajom profesionalnog ali i alata za kućnu upotrebu.

Novinari Birn-a su se obratili kompaniji Nord logistic ali odgovor nisu dobili.

U Woby House je potvrđeno da su navedene parcele kupljene od kompanije Nord logistic u martu 2025. te da nemaju saznanja o nasipanju građevinskog otpada.

„Na parceli nismo vršili još nikakve radove, tako da nemamo saznanja o nasipanju građevinskog otpada, verovatno da je ta radnja izvršena pre kupovine”, rečeno je za BIRN.

U kompaniji Hidrograđevinar iz Sremske Mitrovice, čiji je bager angažovan na poravnavanju lokaliteta, rečeno nam je da ih je angažovala kompanija DAENNA DOO iz Petrovaradina i da o zaštićenom području ne znaju ništa.

NIG Magistrala i Jačov čiji su kamione zatekli na licu mesta nisu odgovorili na poslate upite.

Iako područje nije formalno zaštićeno, Andrej Kalmar iz organizacije „Opstanak prirode“ kaže da se na osnovu pravne analize GUP-a može tvrditi da lokalitet ipak uživa određenu vrstu zaštite. U samom dokumentu navodi se da su staništa registrovana u bazi podataka Pokrajinskog zavoda za zaštitu prirode.

Više o ovoj temi čitajte na portalu Birn-a