Dve najuticajnije pravoslavne Crkve – jedna po brojnosti, druga po ugledu – Ruska pravoslavna crkva (RPC) i Vaseljenska patrijaršija danas su u dubokom sukobu koji potresa čitav pravoslavni svet. Najbolnija i najkompleksnija situacija postoji u Ukrajini.
U toj zemlji danas deluju dve crkvene strukture: Ukrajinska pravoslavna crkva (UPC), koja je kanonski (bila) vezana za RPC, i Pravoslavna crkva Ukrajine (PCU), formirana nakon što je carigradski patrijarh Vartolomej izdao tomos o autokefalnosti 2018. godine.
Od početka rata u Ukrajini, UPC se distancirala od Moskve. Odnosi sa Vaseljenskom patrijaršijom prekinuti su još 2018, a ta odluka potvrđena je 2022. Istovremeno, ukrajinske vlasti prema UPC primenjuju, blago rečeno, restriktivne i diskriminatorne mere – oduzimaju joj se hramovi, a redovan crkveni život ozbiljno je otežan.
Postavlja se pitanje: kako izaći iz takve pozicije? Postoji li razrešenje ove duboke crkvene i društvene napetosti? Unutar same UPC postoje različita viđenja mogućih izlaza. O tim nijansama, koje se spolja često ne vide, u ekskluzivnom intervjuu za novi broj „Vremena“ koji je na kioscima od četvrtka 12. februara govori arhiepiskop UPC Silvester (Stojčev), rektor Kijevske duhovne akademije.
Odnos sa PCU
Odnosi između UPC i PCU su, kaže, danas veoma složeni.
„Između nas ne postoji zvaničan dijalog. U pojedinim slučajevima postoji neformalna komunikacija. Glavni problem koji opterećuje naše odnose jeste nasilje na verskoj osnovi. Od trenutka osnivanja PCU, a naročito nakon početka punog obima ruske vojne agresije, svedočili smo brojnim slučajevima nasilnog preuzimanja hramova naše Crkve, u kojima su neposredno učestvovali predstavnici PCU”, kaže arhiepiskop UPC Silvester.
Kako dodaje, rukovodstvo PCU nije dalo odgovarajuću ocenu ovih događaja, niti je ijedan sveštenik PCU koji je neposredno učestvovao u nasilju snosio kanonske sankcije.
„Sve to ozbiljno opterećuje naše odnose i čini zvaničan dijalog praktično nemogućim.”
Bez kontakta s Moskvom i Carigradom
S druge strane, UPC danas nema nikakve kontatke s Moskovskom patrijaršijom, ali ni sa Carigradskom crkvom.
„Lično smatram da je to veoma opasna situacija, jer nam preti postepena samoizolacija. To se ni u kom slučaju ne sme dozvoliti. Zato sam već više puta javno govorio da bi naša Crkva sasvim mogla da započne crkveno-diplomatski dijalog sa Carigradskom crkvom, kako bismo makar naučili da se međusobno čujemo i razumemo, i započeli potragu za izlazom iz ovog ćorsokaka. Smatram da se upravo crkveni odnos prema složenim crkvenokanonskim pitanjima sastoji u traženju izlaza iz podela, a ne u njihovom produbljivanju i cementiranju.”
Postoji li rešenje
U odnosima sa Moskovskom patrijaršijom već je, kaže, pređena „tačku bez povratka” i o povratku UPC pod jurisdikciju Moskovske patrijaršije ne može biti ni govora.
„Danas naša Crkva postoji kao potpuno nezavisna. Samostalno otvaramo eparhije i rukopolažemo episkope, samostalno spravljamo sveto miro, otvaramo parohije u inostranstvu, gde su se danas našli milioni Ukrajinaca. Već imamo iskustvo samostalnog rešavanja svih pitanja unutrašnjeg crkvenog života. Potrebno je samo da tu nezavisnost priznaju i druge pomesne Crkve”, kaže arhiepiskop.
Kako dodaje, jasno je da postoji ozbiljan problem, budući da Carigradska crkva, kao i još nekoliko pomesnih Crkava, smatraju da u Ukrajini već postoji autokefalna Crkva – PCU.
„Ali upravo zato, kako bismo u budućnosti pronašli održiv oblik postojanja pravoslavlja u Ukrajini, neophodno je započeti smirenu i otvorenu raspravu o ovom pitanju sa drugim pomesnim Crkvama. Što duže svi zajedno odbijamo takav razgovor, to će rešavanje ovog problema u budućnosti biti složenije.”
Čitav tekst čitajte u novom broju „Vremena” koji je na kioscima od četvrtka 12. februara, ili se odmah pretplatite na digitalno ili štampano izdanje.
