Foto: Office of the Iranian Supreme Leader via AP
Ajatolah Ali Hamnei sebe je do smrti pre svega smatrao pesnikom i književnim kritičarem. Političke i društvene slobode brutalno su gušene pod njegovim vođstvom
Ajatolah Ali Hamnei učinio je sve kako bi doživeo kraj države Izrael. Izrael je više puta nazivao „nelegitimnom državom“ te naglašavao iransku podršku „oslobođenju Palestine“.
Kao ideološki vođa takozvane „Osovine otpora“, nakon preuzimanja dužnosti 1989. oblikovao je savez s paravojskama u Libanu, Iraku, Siriji, Jemenu i na palestinskim područjima. Glavni cilj bio je uništenje Izraela, piše DW.
No, takozvana Osovina počela je da gubi konce nakon terorističkog napada Hamasa na Izrael 7. oktobra 2023. Izraelska vojska odgovorila je snažnim napadima, ne samo na Hamas u Gazi nego i na ciljeve u Libanu, Siriji, Jemenu i naposletku na iranskom teritoriju.
Napade na Teheran u junu 2025. Hamnei je preživeo, ali su nakon masovnih napada SAD i Izraela 28. februara 2026. iranske vlasti nekoliko sati kasnije objavile njegovu smrt.
Cenu Hamneijeve ideološke politike pre svega je platilo iransko stanovništvo. Ono je najviše trpelo zbog međunarodnih sankcija, posrnule privrede, sve veće političke izolacije te se na kraju našlo u središtu regionalnog sukoba.
To što je Hamnei bio tvrd i nepokolebljiv povezano je i s njegovim uverenjem da je „Božji namesnik na Zemlji“. Tu je titulu preuzeo 1989, nakon smrti ajatolaha Ruholaha Homeinija, utemeljitelja Islamske Republike Iran, kada je postao vrhovni vođa doživotno.
Učenjak rođen 1939. u šiitskom svetom gradu Mašhadu na severoistoku Irana decenijama je imao poslednju reč u svim državnim pitanjima.
Propitivanja njegovih odluka nije tolerisao. Kao iranski vrhovni vođa nikada nije davao intervjue. Student koji je 2018, tokom susreta pred kamerama, upitao sme li mu se uopšte postaviti pitanje, nakon susreta je uhapšen i osuđen na dve godine zatvora zbog „vređanja verskog vođe“.
Ajatolah Ali Hamnei sebe je do smrti pre svega smatrao pesnikom i književnim kritičarem. U mladosti je pisao poeziju.
Pre Islamske revolucije 1979. više puta je bio zatvaran kao protivnik šaha. Mladi verski učenjak, ljubitelj književnosti koji je pušio lulu, ostavljao je utisak blage osobe među intelektualcima kritičnim prema kralju.
Nakon pobede revolucije i dolaska verskog krila na vlast, Hamnei je brzo napredovao. Bio je elokventan govornik i postao je propovednik petkom u Teheranu.
Godine 1981. grupa Narodni mudžahedini izvršila je atentat na njega. Preživeo je, ali mu je desna ruka ostala paralizovana. S velikom odlučnošću naučio je da piše levom rukom te se uspeo probiti u vrh verskog establišmenta. Od 1981. do 1989. obavljao je dužnost predsednika države.
Jednom je rekao da zna kako je živeti pod diktaturom i biti pogođen terorom, misleći pritom na razdoblje šahove vladavine.
Uprkos tome, bio je odgovoran za teška kršenja ljudskih prava u današnjem Iranu. Tokom njegove vladavine donošenje su proizvoljne presude protiv aktivista, redovno su izvršavane smrtne kazne nad političkim protivnicima, a protesti su nasilno gušeni.
Glavni stub njegove moći bila je Revolucionarna garda, paravojna organizacija osnovana 1979. radi „zaštite revolucije“. Pod njegovim zapovedništvom snažno je ojačana i danas raspolaže kopnenim, vazdušnim i pomorskim trupama, specijalnim jedinicama za operacije u inostranstvu te dobrovoljačkom milicijom i sajber-jedinicom.
Revolucionarna garda, koje preko građevinskog koncerna Khatam al Anbija kontroliše i delove iranske naftne i gasne industrije, predstavlja državu unutar države. Ona je Hamneiju omogućavala da svoju volju sprovodi mimo predsednika i parlamenta.
Hamnei je živeo skromno, ali je istovremeno dopuštao da korisnici korumpiranog ekonomskog sistema u njegovom okruženju deluju neometano. Usred pandemije koronavirusa njegovi su najbliži savetnici obećali razvoj domaćih vakcina protiv kovida. Projekat je progutao milijardu dolara i završio potpunim neuspehom.
U očima miliona Iranaca koji su tokom pandemije izgubili voljene osobe ajatolah je lično bio odgovoran za katastrofalno upravljanje krizom. Koronavirus je nazivao biološkim oružjem SAD, genetski prilagođenim za upotrebu protiv Irana. Zbog takvog stava zabranio je vladi uvoz vakcina iz SAD i Velike Britanije.
Hamnei je Islamsku Republiku smatrao jedinom istinskom snagom otpora protiv „imperijalističkog“ Zapada i sanjao o moćnom šiitskom Iranu u islamskom svetu. Njegovi govori bili su prožeti pojmom „neprijatelj“, a glavni neprijatelj uvek su bile Sjedinjene Države.
Kontroverzni iranski nuklearni i raketni program snažno je napredovao pod njegovim vođstvom. Malo je koga na međunarodnoj sceni uverila njegova fetva — islamsko pravno mišljenje — kojom je zabranio proizvodnju i upotrebu nuklearnog oružja.
Pregovore o ograničavanju nuklearnog programa dopustio je tek nakon što je Iran stekao dovoljno znanja i iskustva da program može ponovo pokrenuti u svakom trenutku.
Nedavni masovni protesti širom zemlje za veće političke i društvene slobode brutalno su gušeni pod njegovim vođstvom, kao i nemiri izazvani ekonomskom krizom.
Represija nad ženama dostigla je nove nivoe, dok su mnogi mladi stručnjaci i akademici emigrirali. S Hamneijem na čelu izneverene su sve nade u promene i trajne reforme unutar postojećeg političkog sistema Irana.
S godinama je postajao sve nepomirljiviji i osvetoljubiviji, a krug njegovih ljudi od poverenja sve uži. Ono što mu se nije sviđalo nije smelo da postoji.
Ne samo njegovi kritičari dovode u pitanje da li je uopšte bio svestan nezadovoljstva stanovništva političkim sistemom, gubitka poverenja u verske institucije te teških ekonomskih i društvenih uslova života. On sam nije pokazivao nikakav interes za dijalog sa stanovništvom.
Deca i mladi koji su odrasli u mafijaškim porodicama dobiće priliku da se odvoje od organizovanog kriminala novim zakonom koji je donet u Italiji, a koji ima za cilj da zaustavi međugeneracijsko regrutovanje u mafiji
Vlada Petera Mađara ima u parlamentu dvotrećinsku većinu. To joj otvara mogućnost da ustavnim promenama stvori uslove za radikalan obračun sa zaostavštinom Viktora Orbana, sa njemu lojalnim ljudima koji se nalaze na ključnim mestima u državi
Američka vojska pokrenula je drugi talas napada na Iran, nakon napada u sredu u ranim jutarnjim satima čiji cilj je bilo ostrvo u blizini Ormuskog moreuza. Teheran odgovara odlučnim parolama
U mnogim zemljama širom sveta Kina se prvi put doživljava pozitivnije nego Sjedinjene Američke Države. Gde je došlo do prekretnice
Prošlog utorka, 7. jula 2026, sudsko veće apelacionog suda u Parizu izreklo je drugostepenu presudu u postupku protiv Marin le Pen i još 11 kooptuženih iz njene ekstremnodesne stranke Nacionalno okupljanje (RN) zbog “lažnih asistenata”, evroposlanika RN. Reč je o dobro razrađenom sistemu pronevere javnih sredstava EU u korist sitnosopstveničkih partijskih interesa najužeg kruga oko same Le Penove. Nisu se uplašili politički analitičari, ali i specijalisti prava i javnog prava, da presudu nazovu “istorijskom”
Zlo se zavuklo pod most i tamo, zaklonjeno od svetla, ćutalo i čekalo. Kad je Vladimir Arsenijević izašao iz taksija, nad Beogradom se opet nadvila ona isto neman koja je onemogućavala izložbu Rona Haviva, sprečavala održavanje prve Parade ponosa, palila Bajrakli džamiju i Ambasadu Sjedinjenih Američkih Država i vandalizovala i centar grada tokom Parade ponosa 2010.
Šta govore ubistvo Aleksandra Nešovića Baje i ranjavanje Milana Ostojića Sandokana? Zašto su porasli apetiti podzemlja? Kakvu tu ulogu igra policija? I zbog čega Vučić stalno najavljuje najave izbora
Pođimo od toga da Vučićev režim prvo uspe da pokrade parlamentarne pa onda raspiše predsedničke izbore koje bilo koji njegov kandidat teško da može da dobije. Častan predsednik Republike u nečasnom sistemu bio bi poput oveće rupe u tkanini koja se već dobrano oparala
Intervju: Vladan Đokić, rektor Univerziteta u Beogradu
Pobeda je sigurna Pretplati seArhiva nedeljnika Vreme obuhvata sva naša digitalna izdanja, još od samog početka našeg rada. Svi brojevi se mogu preuzeti u PDF format, kupovinom digitalnog izdanja, ili možete pročitati sve dostupne tekstove iz odabranog izdanja.
Vidi sve
