Postoji mala grupa vremeplovaca okupljenih u Fejsbuk grupi „Bio jednom jedan Beograd”. Oni još od 2012. zaviruju u dvorišta i kuće nekadašnjeg Beograda, u dvorske odaje, turske kazamate, pod balske haljine. Vesele se po kafanama kojih više nema, gaze po dorćolskoj kaldrmi i jataganmalskoj kaljuzi. Broje ordenje naših slavnih vojskovođa i opisuju svakodnevnu muku sirotinje. Brišu prašinu s požutelih fotografija na kojima deca jašu magarence ili se kupaju u koritu zagrejane vode na sred babinog dvorišta. Penju se u svoje i tuđe tavane prošlosti.
Svakodnevno se sreću sa čuvarima porodičnih uspomena koji često uz njihovu pomoć ostavljaju beleške o svojim precima. Jer, svaki život je vredan romana makar naši preci bili i samo obični poslužitelji na Kolarčevom narodnom univerzitetu, kao što je to bio pradeda autora ovih redaka. Svesni da je prošlost temelj valjane budućnosti, a još svesniji da sa svakom prethodnom generacijom umiru i brojni podaci, samo ono što je zapisano ostaje trajno.
Jedan od primera kako treba da čuvamo sećanja pokazuje nam Siniša Vlajković koji baštini slike, fotografije, spomenare, pisma i beležnice članova porodice istoričara Ljube Kovačevića. Zahvaljujući generacijama koje su posvećeno čuvale arhivu porodice Kovačević, kao i umetničku i ličnu zaostavštinu njegove ćerke, slikarke Vidosave Kovačević (vidi tekst ispred ovog), ova skoro zaboravljena umetnica je, tek nakon više od veka od njene prerane smrti, u svom rodnom Beogradu prvi put dobila samostalnu izložbu, a zahvaljujući Spomen-zbirci Pavle Beljanski i Medija centru “Odbrana”.
Zahvaljujući porodici Kolarž, koja čuva sećanja na porodicu Dimitrija Mite Petrovića, dolazi se do novih i potpunijih saznanja o Rastku i Nadeždi Petrović.
U Zemunu postoji kuća porodice Karamata koja je stara dva i po veka. Kuća u kojoj su i barokna bašta i enterijer gotovo isti kakvi su bili i krajem osamnaestog veka. Kuća koja pamti brojne istorijske ličnosti i događaje. Kuća u kojoj je odseo car Josif Drugi, sin Marije Terezije i brat Marije Antoanete. Kuća u kojoj su pored drugih značajnih istorijskih ličnosti boravili i patrijarh srpski Josif Rajačić, Vuk i Mina Karadžić, Branko Radičević. Sve te podatke znatiželjnim gostima istraživačima s radošću prezentuje domaćin Ozren Karamata.
Beograđanka Tatjana Vuksanović Milosavljević rođena 1933. na Topčiderskom brdu, koristeći porodične zapise koje su prethodne generacije objavljivale u formi porodičnog letopisa, napisala je knjigu Osam grana razvigorenog platana u kojoj se kroz istorijat porodičnih dešavanja prati razvoj i napredak Srbije a kasnije Kraljevine Jugoslavije od sredine 19. veka kada porodice žive u zadrugama, u kojima muškarci odlučuju, a jedina uloga žene je rađanje i briga o potomstvu, do sredine tridesetih godina 20. veka kada žene skraćuju i kosu i suknje, stiču visoko obrazovanje i postaju u velikoj meri ravnopravne sa muškarcima. Kada sem roditeljstva, životne radosti pronalaze i u nekim drugim životnim aktivnostima.
Neretko se otkrivaju podaci koji menjaju dosadašnja znanja. Tako je jedna od urednica grupe Branka Nakaniši temeljnim istraživačkim radom došla do podatka da je Zora Prica stekla titulu doktora nauka već 1908. godine. Arhiv ciriškog univerziteta potvrdio je navode unuka dr Zore Price da je upravo ona 1908. godine doktorirala na katedri za filozofiju Filozofskog fakulteta Univerziteta u Cirihu i time postala prva Srpkinja sa zvanjem doktora nauka.
Sa sigurnošću se može reći da je Ksenija Atanasijević prva žena koje je doktorirala na Univerzitetu u Beogradu 1922. godine, ali ona nije prva Srpkinja sa doktorskom titulom, jer je Vukosava Marjanović Tomić 1913. godine odbranila doktorsku disertaciju na Prirodno-matematičkom fakultetu Univerziteta u Ženevi na polju organske hemije, dok je 1912. Vladislava Polit Desančić doktorirala u oblasti slavistike na Filološkom fakultetu Univerziteta u Budimpešti.
Zatim, u porodičnoj arhivi Stevana Mićića sačuvan je originalni projekat kuće u Hilandarskoj 9, na osnovu koga se vidi da je potpisnik projekta tog secesijskog arhitektonskog bisera arhitekta Dragutin Đorđević, a ne arhitekta Milan Antonović kao što se tvrdi.
Dešava se da čitava porodična arhiva prilikom sređivanja stana, podruma ili tavana završi u kontejneru. Posle smrti nekog od starijih članova porodice prvo što se iz kuće izbaci su albumi sa fotografijama. Nedavno je jedan od čuvara sećanja, arheolog Rade Milić baš pored kontejnera pronašao porodični album u kome je niz životnih događaja, počev od rođenja. Podataka u albumu nije bilo, ni ko je na slikama ni gde i kad su nastale, ali naravno to vremeplovce iz grupe “Bio jednom jedan Beograd” nije odbilo od istraživanja i pokušaja da naprave rekonstrukciju životne priče na osnovu fotografija iz albuma.
Na pozadini jedne fotografije, na kojoj je lik dvogodišnje devojčice, pisalo je: “Svom dragom tatici za uspomenu, Milomirka”. Fotografija je adresirana na: Života J. Belić (Haúptmann – kapetan), Oflag 6c (šest ce), Osnabrik, a poslata iz Beograda 2. marta 1943.
Sasvim dovoljno, da znatiželja može od nečeg da počne!
Pretragom starih novina pronađena je najava venčanja aktera naše priče pa samim tim i njihovi podaci: poručnik Života J. Belić rođen 14. avgusta 1912. i Milica Mila M. Kragujević rođena 25. januara 1919. venčaće se u nedelju 28. avgusta 1938. u Vinkovicima!
U kartonu žitelja Beograda stoji podatak da je Milica sa ćerkom Milomirkom, došla u Beograd u junu 1941. godine, u pokušaju da spase živu glavu iz tada već Nezavisne Države Hrvatske, pošto joj je suprug Života odveden u nemački logor. Ćerka Milomirka je rođena 4. decembra 1940. godine u Osjeku. Milica Belić rat u Beogradu provodi sa ćerkom, majkom i sestrom koje takođe dele njenu sudbinu jer su i njihovi muževi oficiri u zarobljeništvu.
Zatim: otac Milice Belić bio je Milan P. Kragujević iz Ašanje (1884–1966). Završio je Kadetsku školu u Kamenici, govorio je nemački i mađarski. U Prvom svetskom ratu bio je oficir K. U K. Posle rata primljen u vojsku Kraljevine SHS da bi 1939. godine postao general. Tokom Drugog svetskog rata odveden je u zarobljeništvo. Posle rata, do penzionisanja 1946. godine bio je pripadnik JNA. Oženjen Ružicom, ćerkom Jakova Kanjika iz Čehoslovačke, sa kojom je imao ćerke Milicu i Danicu. Milica se udala za pešadijskog poručnika Životu J. Belića, a Danica se udala za poručnika Zvonimira Mijuškovića.
Listajući fotografije iz odbačenog albuma vidi se odrastanje Milomirke Belić, od prvih fotografija tromesečne bebe, preko ranog ratnog detinjstva, kasnije povratka oca iz logora, proširenja porodice za još jednog člana kada se rađa Milomirkin brat, školovanje, devojčenje, putovanja, provod i druženje u posleratnom Beogradu.
Na većini fotografija prepoznatljiv je okrugli dekorativni motiv sa balkona kuće u Nemanjinoj 36 kao i kuća koja se na fotografijama vidi prekoputa a pripadala je generalu Milanu Nediću i njegovoj braći (srušena zbog izgradnje Narodne banke).
Nemanjina 36 bila je višespratnica sa stanovima za rentu. Odiše otmenošću međuratnog Beograda, a i danas privlači pažnju elegantnim arhitektonskim rešenjima. Kuća je sazidana 1936. godine po projektu arhitekte Jovana Bjelovića, a njena vrednost je bila milion i sto hiljada ondašnjih dinara (poređenja radi, prizemna porodična kuća mogla je da se izgradi za stotinak hiljada). Investitor je bio Crnotravac, preduzimač i rentijer Ivan Ivanović, čije su građevinske aktivnosti dominirale u međuratnoj gradnji. Bio je angažovan na gradnji Univerzitetske biblioteke “Svetozar Marković”, i na dve najveće kasarne u sklopu gardijskog kompleksa u Topčideru.
Ivan Ivanović je bio i sopstvenik više zgrada za rentiranje, od kojih su sve bile na odličnim lokacijama i izgrađene po najvišim standardima: u Braće Jugovića 2, Ljutice Bogdana ćošak sa Maglajskom, Kneginje Zorke 48-50, Mileševskoj 9, Mutapovoj 49 vezan plac sa Nevesinjskom 8, Doktora Keslera 2 (sada Desanke Maksimović). Sarađivao je sa izuzetnim arhitektama tog vremena, najviše sa Đurom Borošićem i Jovanom Bjelovićem. Srećom, većina ovih lepotica i dalje krasi Beograd.
Na grupi “Bio jednom jedan Beograd” mnogo je ovakvih priča. Neke od njih publikovane su i u knjigama Ispred i iza kulisa, Glamur i prašina i Plažama predaka. Poslednjih godina organizovano je i nekoliko izložbi na kojima je predstavljen život u nekadašnjem Beogradu kroz priče i stare fotografije: Ispred i iza kulisa; Stazama predaka je zbog izuzetnog interesovanja neplanirano trajala godinu dana; Beograd na točkovima; Beograd u pokretu; Plažama predaka, koja je na Kalemegdanu bila postavljena šest meseci.
