Matotijev grafički džez

U bogatom opusu svetskog stripa Lorenco Matoti ima status neprikosnovenog majstora oslikane priče – svako njegovo delo je vrtoglavi zaron u najprefinjenije slikarske tehnike i likovne pravce. Matotiju nema ravnog u prenošenju pisane reči u formu stripa.

...

Ako se posmatra njegov opus u celini, Matoti je više od strip autora jer tu je i ilustracija – objavljivan je u “Kosmopolitenu”, “Vogu”, “Njujorkeru”, a veoma uspešno se okušao i u režiji. Ali, strip je ono što ga definiše. Mora se reći da je to donekle paradoksalno, zato što ga, kako sam tvrdi, jezik i ikonografija stripa suviše sputavaju. U intervjuu za portal Invisible lines koji je vodio Matotijev kolega Manuel Fjor, umetnik navodi: “Za mene je crtanje materijalizacija nevidljivog. Svaki moj crtež je pokušaj da na papir smestim nešto što osećam ili prepoznajem, a to postaje konkretizovano kada postane crtež. Crtanje je gradnja nevidljivog”. Matotijev najveći izazov je činjenica da crtež ne može da sadrži muziku, glas, miris i sve ostalo što nas čulno okružuje. Zbog toga se Matoti svesno odriče svakog vida sputavanja i samokontrole u stvaranju stripa. Kako dalje navodi u pomenutom intervjuu: “Dugo sam pokušavao da u glavi stvorim priču zasnovanu na improvizovanim crtežima u mojim beležnicama, koje nazivam ‘fragilna linija’. Oni su improvizovani na licu mesta, prikazi, vizije rođene na papiru, treperave, ogoljene”.

Strip o kom je ovom prilikom govorio jeste Ghirlanda sa starim saradnikom Džerijem Kramskim, za koji je 2017. godine dobio nagradu na najvećem italijanskom festivalu stripa u Luki. Ghirlanda je kruna njegove karijere (i zasad poslednje ostvarenje). Pre toga nacrtao je 12 grafičkih ostvarenja počev od Il Signor Spartaco 1982. godine.

Ključno Matotijevo ostvarenje, koje mu je pribavilo otvoreno divljenje kolega i stručnjaka, bile su Vatre iz 1984. godine. Beogradski Stalker je objavio ovo fascinantno ostvarenje u diptihu Vatre i šapat 2022. godine. Već tu se vidi sva silina Matotijeve kreativnosti i intimnog poznavanja svake forme i pravca likovne umetnosti. U somnabulnoj priči o susretu civilizovanog i necivilizovanog, tehnološkog užasa i prirode, vojne sile i sile onostranog, Matoti je predstavio sve likovne pravce smeštene u službu umetnosti i pripovedanja. Pojedinačne kadrove je radio u maniru impresionista, kubista, ekspresionista, fovista i svih ostalih mogućih pravaca likovne umetnosti sjedinjavajući ih u opčinjavajuću priču koja duboko zadire u apstraktnost i metaforu, a ujedno je koncizna i izuzetno melanholična.

Nedavno objavljen Džekil i Hajd Lorenca Matotija i Džerija Kramskog (Stalker 2026) tek je drugo ostvarenje ovog likovnog stvaraoca na srpskom. Ili pak treće, imajući u vidu da Vatre i šapat sadrže dva stripa. Vatre i šapat su predstavile Matotija na samom početku njegove karijere u svetu stripa, a Džekil i Hajd iz 2003. godine prezentuju ga kao već afirmisanog autora u naponu snage. Ono što povezuje oba ova albuma jesu pastelni kolorit, živost crteža koji prosto trepere na papiru, kao i prepoznatljiv umetnički i narativni izraz koji kao da se odigrava u trenutku buđenja iz dubokog sna kad se prepliću snovi i java.

Međutim, evidentno je da Matoti i Kramski nisu slučajno odabrali da se uhvate u koštac sa adaptacijom Stivensonovog romana. Ambijent i likovi u ovom ostvarenju pružili su Matotiju priliku da u svom maniru predstavi deo istorijata likovne kulture, ovog puta držeći u fokusu nemački ekspresionizam 20. veka, posebno dela Ernsta Ludvika Kirhnera i Oskara Kokoške, ali i Frensisa Bejkona. Svi ovi uticaji pomogli su Matotiju da savršeno izrazi patološku devijaciju Hajdove duše, koja se ogleda u njegovom fizičkom izgledu. Njegova iskonska zloba pod Matotijevim perom deformiše i njegovo meso, koje u ovom slučaju ne poštuje nikakve zakone biologije i fizike, već je isključivo u službi uzvišene umetnosti. Sličan utisak ostavlja i London u Matotijevim rukama. Grad više nije arhitektonska struktura koja obavija radnju, već postaje izvitopereni koloritni košmar nemogućih uglova i razmera. Kao da se ugiba i cepa između racionalnosti Džekila i atavističke amoralnosti gospodina Hajda. Grad i njegovi uglovi su grafički u službi naracije da dodatno naglase sve nijanse zbivanja i užasa koji buja u naslovnom akteru/akterima.

Matoti je sa Kramskim 2003. godine dobio za Džekila i Hajda nagradu “Ajzner”, stripski ekvivalent “Oskaru”, u kategoriji najboljeg grafičkog romana van engleskog govornog područja.

Čitanje Matotija je emocionalno iskustvo u kojem čitalac zadire u osećanja koja nije znao da poseduje. Ili kako je Matoti naveo u intervjuu za portal du9: “Kad otkrijete da možete da shvatite i uživate u apstraktnom, možete da prihvatite isključivo postojanje oblika i boje. To je pomalo nalik džezu. Neko je jednom upitao džez muzičara da li je teško svirati džez. A on je odgovorio: ‘Ne, samo morate da ga slušate’. Baš je tako. Nema mnogo intelektualnog razmišljanja; to je više emocionalno stanje”.