U modi televizijskih serija, prirodno je setiti se onih starih, rado gledanih, uglavnom boljih od sadašnjih, i njihovih autora. Recimo, Ace Popovića i serije Ceo život za godinudana
Američki, britanski, skandinavski višegodišnji trend ultimativnosti televizijskih serija, stiže u naš regionalni televizijski i kulturni prostor. Nalik prevratu koji su u raznim segmentima društvenog života učinili Facebook, Uber i AirBnB, a ponajviše Netflix u medijima, dogodila se eksplozija broja i kvaliteta TV serija. Paralelno sa tim kod nas ove jeseni i zime događali su se šlagvorti ovom tekstu. Izdvajamo dva.
…i Bora Todorović
Kao nikad ranije, jubilej jednog pop-kulturnog fenomena, četiri decenije serije Grlom u jagode obeležen je na način kako zaslužuje: maratonom projekcija svih epizoda i razgovorima sa akterima. Najzaslužniji za taj poduhvat, Maja Medić i Stefan Arsenijević, priredili su i monografiju o seriji pa samim tim i o vremenu kada su serije bile jednako značajne, popularne i dobre kao danas. I, drugi razlog pisanju ovog teksta, jeste srpska serija Ubice mog oca producenata Uglješe Jokića i autora Nataše Drakulić i Gage Antonijevića, serija koja je prvi put nadmašila takozvani šer (u rasponu od 38,1 do 46,6) tradicionalnih šampiona gledanosti: Dnevnika, Slagalice, Pinkovih i Grandovih zvezda, i koja je, poput najboljih detektivskih serija, uspela da među gledaoce uvede tenziju neizvesnosti i strepnju od spojlera.
Stoga je ovaj tekst mali osvrt u okviru kulture sećanja, ambijenta televizijske kinoteke, o onome što je prethodilo domaćim pretečama podžanra sitkoma i donekle o onome šta je bilo posle – baš kao u dramaturgiji serije Grlom u jagode – i to kroz profesionalnu sudbinu jednog autora. To je Aleksandar Aca Popović, dramski pisac, čiji značaj i veličina nisu dobili zasluženu satisfakciju, a srpska kultura je zato propustila priliku da televizijski dramski program bude na nivou standarda koji je postavljen Jagodama.
ACIN ŽIVOT: Ovde je zapravo reč o seriji Ceo život za godinu dana, čiji je scenarista Aca Popović, i koja je poslednji put reprizirana ove jeseni. Život je prva velika produkcija Televizije Beograd od čak 52 polusatne epizode, koju su režirali Vladan Slijepčević i Milo Đukanović. Snimljena 1971. godine, ova serija postavlja temelj urbanog TV sadržaja i uz seriju Pozorište u kući, snimljenu godinu dana kasnije, Otpisane iz 1974. godine, i napokon prvopomenutu Grlom u jagode – 1976, danas se može smatrati najboljim karijatidnim kontrapodom preovlađujućoj ruralnoj ili prozaičnoj dramskoj tematici TV Beograda i Radio-televizije Srbije, a koji najbolje odslikava takozvani reprezentativni novogodišnji program filovan varijacijama Mirjane Jakovljević – Mirjam i franšizama Tesne kože, s izuzetkom tada emitovane poslednje epizode serije Ubice mog oca.
foto: zoran sinkoVELIČINA: Aleksandar Aca Popović
Serija Ceo život za godinu dana, za ono vreme jednako kao i danas, na moderan način opisuje živote i sudbine četiri bračna para, njihove probleme i životne radosti, jednom rečju – svakodnevicu novouspostavljene građanske srednje klase jugoslovenskog socijalističkog društva. Baš kao što je određeno naslovom serije, njeni akteri prolaze sve životne faze: mladalačke ljubavi i društveni život otkrivajući u naznakama osobine i sudbine svojih roditelja, potom sve ono što brak i porodica kao kompromis sobom nose, njihove svađe i pomirenja, vaspitavanje njihove dece, sazrevanje te nove generacije, i napokon starost, a sve u zadatoj estetici te jedne epohe, sa Popovićevom anticipacijom socijalnog otuđenja, staračkih domova kao logičnih ishodišta našeg vremena. Osim što predstavlja dokument o građanskoj klasi sedamdesetih, Život predstavlja raritetnu dokumentarnu razglednicu Beograda početkom sedamdesetih od Kalenić pijace do bioskopa „Fontana“ na Novom Beogradu i inih drugih eksterijernih pasaža.
Osnovni kvalitet serije je atipičan Popovićev sentenciozni jezik dijaloga (kako ga lepo determiniše Radomir Putnik) u čemu je do danas ostao neprevaziđen, što je umnogome obojilo likove serije, a njihovim tumačima omogućilo da ostvare priznate role. Zoran Radmilović i Ružica Sokić kao Živko i Živka Simić, Milena Dravić i Bora Todorović kao Slađana i Mirko, Ljubiša Samardžić kao Cakan Janković, bazični su dramaturški, među sobom isprepleteni kor, kome su pridodate epizode Slobodana Aligrudića i Tamare Miletić kao četvrtog para i Maje Čučković kao Cakanove supruge. Uloga Živka Simića je verovatno jedna od najbolje napisanih uloga za Zorana Radmilovića, u Popovićevskim prosvetiteljskim i katarzičnim aluzijama i digresijama, ovde više televizično realnim i racionalnim negoli u njegovom grotesknom i farsičnom stilu u pozorišnim delima. Jasnoća, tuga i ironija u Radmilovićevom tet a tetu sa Ružicom Sokić, i kalambur kolokvijalnosti i stereotipa kao drugi par rukava njihovih takozvanih prijatelja (Aligrudić/Miletić), kolateralno diktiraju i uzore ostvarenja u kasnijim serijama i filmovima većine glumačke podele. Sin Dejan – Branka Cvejića biće citat u Banetu Bumbaru iz Grlom u jagode; još više Josif Tatić takođe u Jagodama; Stanisilava Pešić i Olga Ivanović u Pozorištu u kući, donekle i Ljubiša Samardžić kada ne klizi u komediju već glumi ozbiljnog muškarca u filmovima Rad na određeno vreme i Nije lako sa muškarcima. Vredna pomena su i uloge Srboljuba Milina (uz Kosinusa u Otpisanima najbolja u njegovoj karijeri), uvodne epizode Mije Aleksića i Živke Matić, kao i uloge Tamare Miletić (koja je bila njeno poslednje značajno pojavljivanje), i Branke Zorić, koja je igrala buduću Dejanovu suprugu.
ZORAN RADMILOVIĆ: Rediteljski (prvi put u realizaciji serija kod nas) tandem, čine Vladan Slijepčević i Milo Đukanović. Slijepčević, čuveni autoritet katedre režije Fakulteta dramskih umetnosti u Beogradu (nesuđeni rektor Univerziteta umetnosti – preminuo pre stupanja na dužnost), autor filmova Pravo stanje stvari, Štićenik i Kuda posle kiše. Njemu je Stanislava Pešić zapravo bila omiljena glumica, a njen lik u seriji koji se prvo javlja kao mistifikacija idealizovane Mile de Majo, a potom i kao njena kćerka, predstavlja rafinirani fil između Radmilovića i Bore Todorovića. Milo Đukanović stariji, koji, nakon za današnje vreme proročanskog filma Quo vadis, Živorade i ove serije, režira još Kamiondžije, narativ koji su glumačke veličine poput Pavla Vuisića i Miodraga Petrovića Čkalje mogli komediografski da nose, ali koji vremenom devalvira u dramaturški mejnstrim, a koga do kraja ovih TV dana diktira Siniša Pavić. Taj uspešniji ili samo taličniji autor u odnosu na Aleksandra Popovića, mogao bi se u žanru istoriografske fikcije, šta bi bilo da nije bilo, posmatrati kao Salijeri iz relacije sa Mocartom.
TE 1971. GODINE: Prva serija TV Beograda bila je Servisna stanica Lole Đukića i Novaka Novaka 1959. godine. Ovaj uspešni duo realizuje još niz drugih serija zaključno sa Pozorištem u kući, koje ima 84 epizode u 12 godina, što ovu seriju čini jedinom dužom od Ceo život za godinu dana. Krajem šezdesetih godina, serijski program se razvija u tri pravca. Osnovni je proistekao iz skečeva Veselo veče Radio Beograda, mešavinom takozvanog follow upa migracija selo-grad, i metropolizacije našeg tadašnjeg društva. Aleksandar Popović piše svoj prvi veliki serijal Rađanje radnog naroda 1969. godine, a režira ga najznačajniji televizijski reditelj tog vremena Nebojša Komadina. Drugi, ruralni derivat, razvija najproduktivniji Dragoslav Lazić sledećim nizom: Parničari (1967), Muzikanti (1969), Ljubav na seoski način (1970), Građani sela Luga (1972). Taj tok preko Doktorke na selu iz 1982. godine dolazi do Sekule (1986) i Radoša Bajića do današnjih dana. Treći pravac, žanrovski najprecizniji, definisan NOB-om, profilisan je dokumentarističkim pristupom reditelja Save Mrmka, čiji solidan saradnik postaje mladi scenarista Siniša Pavić i ne samo njemu, već i Draganu Markoviću u Otpisanima.
Te 1971. godine kad je snimljena serija Ceo život za godinu dana, održani su prvi Fest i Beogradski džez festival, osnovani su TV Novi Sad i Drugi program TV Beograd u boji, Miloš Crnjanski je dobio NIN-ovu nagradu za Roman o Londonu. U Americi je snimljena skoro pa najčuvenija serija svih vremena All in the family, u Hrvatskoj Kuda idu divlje svinje. U Beogradu je paralelno sa Životom snimljena i serija Diplomci, u režiji spomenutog Nebojše Komadine, a koju zbog zauzetosti Aleksandra Popovića prvom, oportuno piše Siniša Pavić. U obe serije glavne uloge je tumačio Bora Todorović, verovatno najomiljeniji Popovićev glumac, koji je igrao i u dve ekranizacije Popovićeve pozorišne drame Razvojni put Bore Šnajdera, koju je 1993. godine kritika proglasila najznačajnijom posleratnom srpskom dramom. Prva ekranizacija jer bila u režiji Arse Miloševića, Todorović je igrao u epizodnoj ulozi, a druga u režiji Dejana Mijača sa Todorovićem u glavnoj ulozi. Činjenica je da su po scenarijima Ace Popovića, a kaže se da ih je napisao skoro 500, snimljena još samo dva filma: Snovi i život Filipa Filipovića u režiji Miše Radivojevića(1980) i Tamna je noć u režiji Dragana Kresoje (1995), neposredno pred njegovu – Kresojinu i Popovićevu smrt.
Šta je bilo posle Života? Tokom sedamdesetih, Popović realizuje još dva serije, manje poznatu Uspon i pad Žike Proje i mnogo poznatiju Vaga za tačno merenje, obe u režiji Srbe Stankovića. Početkom osamdesetih Siniša Pavić je na vrhuncu, istovremeno pravi seriju Vruć vetar, uz Grlom u jagode verovatno jednu od, opravdano najčešće repriziranih, kao i bioskopske blokbastere Laf u srcu i Tesna koža, koji mu donose narudžbinu serijala Bolji život (1987). Budimo otvoreni: štos narativ i karakteri i iz ove serije reciklirani su u svim kasnijim Pavićevim scenarijima: Srećni ljudi, Porodično blago, Stižu dolari, Bela lađa.
Ceo život za godinu dana je bio prvi urbani serijal, a Sivi dom (1986) Darka Bajića i Gordana Mihića poslednji, do pojave upravo završene serije Ubice mog oca, čiji podnaslov „ne tako davno u zemlji fascikli i fioka“ kao da nehajno referira na osnovnu Pavićevu dramaturgiju.
Aleksandar Popović je po značaju i broju dramskih tekstova gotovo jednak svom prezimenjaku Steriji, uz Crnjanskog važi za verovatno najveću nepravdu Srpske akademije nauka i umetnosti, baš kao i što je činjenica da na ovogodišnjem Sajmu knjiga nije bilo novih izdanja njegovih dela.
Šta se zbiva u zemlji i svetu, šta ima u novinama i kako provesti vreme?
Svake srede u podne Međuvreme stiže elektronskom poštom. To je sasvim solidan njuzleter i zato se prijavite!
“Danas je dovoljan jedan klik na Guglu da saznamo o nekom gradu sve; od istorije, klime, umetničkih ponuda... pa sve do jeftinih restorana! Ali pravi čitaoci neće ‘klik’, već emociju koja će da pokrene njihov proces proživljavanja, a ne pukog konzumiranja”
Bombardovanje čula postalo je nova fascinacija u konzumiranju umetničkih dela, a izraz “imerzivno” postao je ključna reč u vokabularu Britanaca za opisivanje i vrednovanje svake izložbe. Među brojnim ove letnje sezone, u fokusu su tri
Letnjikovci i vile u Vrnjačkoj Banji kriju mnoge tajne nekadašnjih vlasnika kao i burne istorije ovog mesta u kojem organizovani turizam postoji već 156 godina, a nije prestajao ni za vreme Drugog svetskog rata kada se ovde smestio Štab Druge oklopne divizije Trećeg rajha
Najnoviji roman Aleksandra Novačića Solženjicin: Odisej iz Gulaga objavljen je krajem jula u Beogradu, u izdanju izdavačke kuće Logos. Aleksandar Solženjicin je pre pedeset godina bio proteran iz SSSR-a, a državljanstvo mu je oduzeto. Posle 20 godina, poput antičkog Odiseja, vratio se u svoju opljačkanu Itaku gde su se prosci nadmetali za ruku njegove voljene Penelope, Rusije. U narednim brojevima “Vreme” će preneti najzanimljivije delove romana, uz dozvolu autora i izdavača
Na beogradskom aerodromu „Nikola Tesla" se već nekoliko puta ponavlja isti kvar usred letnje sezone. Nadležni kažu da se radi o globalnom kvaru na softveru, ali analitičari smatraju da je neobično da kvar tako dugo traje i da IT stručnjaci ne mogu da ga otklone
Slika malobrojnih i umornih ekoloških aktivista jutro posle u Pionirskom parku, je slika svih dosadašnjih protesta protiv autokratske vlasti Aleksandra Vučića i njenih nauma. Nije, međutim, rudarenje ili nerudaranje litijuma srž problema u Srbiji
Šta to Olimpijske igre već 2800 godina pokreću u ljudima? Zašto jedan Lebron Džejms posle svega hoće i olimpijsko odličje? A Novak Đoković, koji je osvojio sve što se osvojiti može, plače kao dete zbog toga što je osvojio zlato na Olimpijadi. Zašto, čoveče?
Arhiva nedeljnika Vreme obuhvata sva naša digitalna izdanja, još od samog početka našeg rada. Svi brojevi se mogu preuzeti u PDF format, kupovinom digitalnog izdanja, ili možete pročitati sve dostupne tekstove iz odabranog izdanja.
Šta se zbiva u zemlji i svetu, šta ima u novinama i kako provesti vreme?
Svake srede u podne Međuvreme stiže elektronskom poštom. To je sasvim solidan njuzleter i zato se prijavite!