Prvo Albanci, pa tek onda policajci

U protekle tri godine na Kosovu na društvenim mrežama, a posebno na TikToku, uočen je trend da pripadnici Kosovske policije šire albanski etnonacionalizam, u suprotnosti sa ustavom i zakonodavstvom na snazi, zaključak je analize Etnizacija Kosovske policije: rušenje Ahtisarijevih temelja građanske i multietničke institucije.

Takvim ponašanjem pripadnici Kosovske policije krše najmanje 13 članova podzakonskog akta o disciplini, ali i sam Ustav Kosova i zakone koji uređuju kosovske institucije kao građanske i multietničke.

Ustav Kosova nalaže da Kosovska policija mora da bude odražava etničku raznolikost stanovništva i predviđa da će „etnička struktura policije unutar granica opštine odražavati etničku strukturu stanovništva unutar relevantne opštine“.

Pored toga Ustav Kosova kaže da „zajednice i njihovi pripadnici imaju pravo na pravičnu zastupljenost pri zapošljavanju u javnim organima i javnim preduzećima na svim nivoima, posebno u policijskoj službi u oblastima gde živi neka zajednica“.

Međutim, kada su Srbi u novembru 2022. godine kolektivno izašli iz institucija na severu Kosova, pa i iz Kosovske policije, Vlada Kosova je umesto njih angažovala policajace iz drugih regiona, i to uglavnom Albanaca čime je na severuKosova stvorena praktično monoetnička policija. Od tada sastav Kosovske policije ne odražava etničku kompoziciju stanovništva.

Nelegalne i nacionalističke prakse

Kako se oni ponašaju pokazala je upravo pomenuta analiza koju su izradile organizacije Nova društvena inicijativa, Centar za afirmativne društvene akcije, Institut za teritoriajalni ekonomski razvoj, NGO AKTIV i Centar za zastupanje demokratske kulture.

Analizom sadržaja na TikToku, s početka novembra ustanovljeno je da postoji više od 14.000 heštegova u vezi sa Kosovskom policijom, a samo sa heštegom #njesiaspecialekosoves (Specijalne jedinice Kosova) ima više od 4000 objava koje su generisale više od 270 miliona pregleda.

Kao dokaz te nelegalne i nacionalističke prakse koja urušava multietnički i građanski karakter bezbednosnog aparata, autori su priložili više od 140 fotografija na kojima više od 300 policajaca, koristeći nelegalne ambleme i simbole, zastave ili gestove jasno identifikuje svoju etničku pripadnost i ističu svoje nacionalističke političke stavove ili veličaju koncept vansudske „pravde“. Konkretno, misli se na korišćenje zastave Albanije, lobanje Panišer u bojama albanske zastave, znaka dvoglavog orla načinjenog ukrštenim šakama, zastave i amblema terorističke Oslobodilačke vojske Kosova i mape takozvane Velike Albanije.

Instrumenti dominacije

Autori ističu da se prikazivanje tih simbola ukazuje na želju za dominacijom nad severom Kosova, i da takav oblik simbolizma pripadnika Kosovske policije deluje kao podsećanje na etničku hijerarhiju i strukturu moći koju je neophodno uspostaviti na celom Kosovu.

„Oslanjajući se na teoriju sukoba, simboli i gestovi povezani sa autoritetom etničke grupe postaju instrumenti dominacije kada se koriste u ‘spornim’ prostorima. Na Severu Kosova, gde vlada u Prištini nikada nije uživala pun legitimitet, prikazivanje kontroverznih etnonacionalističkih simbola od strane pripadnika bezbednosnog aparata shvata se kao eksplicitna namera o kontrolisanju prostora, i izražavanja stava da taj prostor primarno pripada kosovskoj etničkoj većini – albanskom stanovništvu, a ne etničkoj grupi koja živi na tom prostoru – u ovom slučaju Srbima na severu Kosova“, ističu autori u analizi.

Dodaju i da etnonacionalistička muzička podloga koja se koristi za objave većine problematičnog sadržaja koji se meri u hiljadama „karakteriše bezbednosni aparat kao sprovodioca albanskih nacionalističkih ciljeva, a ne sprovodioca Ahtisarijeve vizije Kosova“.

Izazivanje straha, besa i otuđenja

Autori ukazuju da korišćenje takvih simbola od strane pripadnika Kosovske policije, koji se vide kao predstavnici vladajućeg represivnog aparata, „izaziva strah, bes i otuđenje unutar nevećinske zajednice“.

Korišćenje takvih simbola sugeriše i da policija ne sprovodi zakon i red, „već da učestvuje u širem političkom projektu teritorijalne i etničke dominacije“.

„Takvi gestovi dodatno pogoršavaju osećaj nesigurnosti među srpskom zajednicom, koja doživljava policiju kao agente političkih ambicija većinske grupe, a ne kao zaštitnike svih građana.

Signaliziranjem odanosti jednoj etničkoj grupi, postupci policajaca učvršćuju podelu na ‘nas naspram njih’, ultimativno je svodeći na borbu ‘dobra’ i ‘zla’, čime se dodatno produbljuju etničke razlike i međuetnički animozitet, istovremeno legitimišući uspostavljanje odnosa moći na relaciji većinska-nevećinska zajednica. Ova percepcija isključenosti doprinosi eroziji poverenja između nevećinske zajednice i institucija, otežavajući pomirenje i saradnju“, navode autori analize.

Bez reakcija

Iako je trend na koji se ovde ukazuje opšteprisutan na Kosovu, javno priznanje štetnosti ove prakse, osuda i sankcija takvog ponašanja izostaju. Institucije najviše pozvane da sprečavaju ovakve pojave,

Policijski inspektorat Kosovo i međunarodne misije sa monitoring statusom, poput Misije Evropske unije za vladavinu prava – Euleks u protekle tri godine od kada je počela ekspanzija ovog trenda, nisu reagovale.

Kompletnu analizu možete videti ovde.