Koliki je turistički kapacitet reke na kojoj danas živi 80 miliona ljudi? Urbana područja koja se naslanjaju na Dunav i njegove brojne pritoke, nesumnjivo vrše dodatni pritisak na živi svet jedine reke koja u Evropi plovi sa zapada na istok. To bi trebalo da smanjuje atraktivnost ovog područja za turiste. Između ostalog, samo otpadne vode većine gradova iz sliva završavaju u Dunavu, dok se i dalje samo deo obrađuje u fabrikama za otpadne vode.
No, putovanje Dunavom otkriva jednu malo drugačiju sliku. Nakon Nemačke, Austrije i Slovačke, sledi put kroz Mađarsku, Hrvatsku, Srbiju, Ukrajinu, Moldaviju, Bugarsku i Rumuniju – pred vama je više od 1600 kilometara, odnosno još šezdeset odsto toka Dunava. Iza vas na Dunavu ostaju četiri prestonice, Beč, Bratislava, Budimpešta i Beograd, a pored njih tu su i hiljade kilometara državnih granica. I jedno za Zapadnu Evropu nepoznato područje.
Uprkos tolikom pritisku urbanih područja i indsutrije, Dunav ipak nije prljava reka. Na tome ne treba da se zahvali samo povećanoj ekološkoj svesti, već samoj hidrologiji. Što je dalje od izvora i samim tim dalje od ekološki svesnijeg odnosa prema vodotokovima, Dunav se, srećnom igrom slučaja, prirodno snažnije čisti – što je veći, to više raste njegov kapacitet samopročišćavanja.
Jer Dunav je u srednjem toku nesumnjivo velika, snažna reka. Dunav kod Beča u sekundi pronese 1900 kubnih metara vode, kod Budimpešte već ima protok od 2350 kubnih metara u sekundi, a kod Beograda čak 4000 kubnih metara vode u sekundi. To je čudovišna snaga koja uspeva da odoli i ekološki najmanje odgovornoj vlasti.
RAZNOLIKOST VRSTA: Kakvo je stanje dunavskog sliva danas? Pre svega, Dunav ima čak 29 velikih pritoka. Njihov potencijal i uopšte kapacitet celog sliva, ni u kom smislu ne treba zanemariti ni kad je reč o turizmu. Na Dunavu ima sedamnaest velikih ostrva, ada, koje su same po sebi predeli izuzetne lepote i koje nastanjuje ogroman broj živih vrsta. Oko Dunava i u njegovoj blizini prostiru se ogromna prostranstva šuma, ritova i močvara. Sve ukupno, živi svet Dunava danas čini oko 2000 biljnih i oko 5000 životinjskih vrsta.
Na Dunavu je danas sedamnaest područja zaštićeno zakonom, od čega su samo tri u Austriji i Nemačkoj. U Mađarskoj ih ima dva, u Hrvatskoj jedno, u Srbiji pet, u Rumuniji četiri i u Bugarskoj dva. S obzirom na dugoročnu strategiju Evropske unije da se uvećava površina koja je pod zaštitom zakona, može se logično očekivati da će površina zaštićenih područja rasti u budućnosti. Ove zone, po pravilu, imaju i najveći turistički potencijal.
A tu je još nešto. Za razliku od većeg dela gornjeg toka, gde je turistički kapacitet ove reke odavno prepoznat, nakon Devin kapije, Dunav je u srednjem i donjem delu ostao neistraženo područje. Mada ta okolnost znači hroničan nedostatak turističke infrastrukture, ona se na izvestan način može shvatiti i kao prednost – Dunav ovde za modernog turistu pruža više nego aktivan odmor, istorijske lokacije, napuštene utvrde i drevne gradove, uz čiste ekološke niše i prostranstva nedirnute prirode, koja se smenjuju sa pejzažima dirigovane socijalističke industrije i divljim, ruralnim oblastima gde se život odvija gotovo jednako kao pre sto godina.
AVANTURISTIČKI TURIZAM: U gornjem toku Dunava moguće je sa lakoćom obići sve ove prirodne, ali i istorijske i kulturne znamenitosti – sredstvo transporta ne predstavlja prepreku – na biciklu, vozu ili brodu u Austriji i Nemačkoj može se putovati kroz gradiće i gradove i u svakom naći obilje sadržaja na vodi. Istina, sve to je moguće i južno od Budimpešte, ali zahteva više strpljenja i spremnosti na izvesnu neudobnost. Duh avanturizma koji sadrži putovanje srednjim i donjim tokom Dunava jeste privlačan, ali u praksi teško može da privuče prosečnog putnika.
Kakva turistička usluga se može pružiti na Dunavu? Dugoročno održivo rešenje predstavlja osnovna infrastruktura koja može da obezbedi toliko aranžmana, a da pritom očuva duh avanturizma koji je sada prisutan pri plovidbi srednjim i donjim Dunavom. Neko rešenje se mora naći. U svakom slučaju, neodgovorno je zaboraviti na šezdeset odsto velike reke.
