„Sad ili nikad“: Hoće li Peter Mađar svrgnuti sa vlasti Viktora Orbana

Mađarska se nalazi usred političke borbe kakvu do sada nije videla. Predstojeći izbori već su označeni kao jedni od najvažnijih u modernoj istoriji te zemlje, ali i kao ključni za celokupnu desnicu u Evropi.

Tokom poslednjih 16 godina činilo se da je pozicija premijera Viktora Orbana neupitna. Međutim, korupcionaški skandali i gotovo nepostojeći ekonomski rast narušili su njegovu popularnost. Partija Tisa opozicionog lidera Petera Mađara, koja još nije ni zastupljena u mađarskom parlamentu, ima do sada najveću šansu da dovede do promena.

U Srbiji, u kojoj izbori još nisu raspisani, ali se očekuju, politička scena sa zanimanjem prati razvoj događaja u Budimpešti, kako će da prođe Orban Vikor, politički saveznik Aleksandra Vučića. Dvojica autokrata često demonstriraju prijateljstvo i savezništvo.

Ko je Peter Mađar

Obučen u farmerke i duksericu sa kapuljačom, Peter Mađar već mesecima uzvikuje „Sad ili nikad” obilazeći mađarska sela i gradove. Posetio je stotine mesta širom zemlje, nekad držeći i po pet govora dnevno. Najmanje selo u kome je govorio ima samo 277 stanovnika.

Zahvaljujući kampanji usmerenoj na probleme građana, uspeo je da izgradi moćnu mrežu podrške čak i u zanemarenim ruralnim sredinama u kojima Orbanov Fides tradicionalno dominira.

Mađar obećava da će se boriti protiv korupcije, srediti propadajuće zdravstvo i školstvo, obnoviti nezavisnost medija i pravosuđa, kao i smanjiti energetsku zavisnost od Rusije i prekinuti sukobe Budimpešte sa Evropskom unijom.

On je bio Orbanov pristalica sve do skandala pre dve godine. Naime, njegova supruga Judit Varga (tada takođe bliska Orbanu) podnela je ostavku na mesto ministarke pravde, nakon što je predsednica Mađarske Katalin Novak pomilovala čoveka osuđenog u slučaju seksualnog zlostavljanja.

Mađar je tada osnovao partiju Tisa, distancirao se od Fidesa i optužio Orbanovu partiju za korupciju i političku manipulaciju. Na izborima za Evropski parlament 2024. Tisa je osvojila oko 30 odsto glasova u Mađarskoj i bila druga iza Orbanove stranke.

„Da li je ovo znak kraja u ‚Orbanistanu‘ – postkomunističkoj mafijaškoj državi kojom vlada klan premijera, kako je oštro ocenio sociolog i bivši ministar obrazovanja Balint Mađar? Preti li samouverenom Orbanu istorijski politički brodolom? Njemu koji je do sada svake četiri godine na izborima uspešno dobijao potvrdu za vrhovnu vlast nad sve ispraznijom demokratijom?”, piše nemački Špigel.

Foto: AP Photo/Denes Erdos

Orban ne sedi skrštenih ruku

Iako dosadašnje ankete daju prednost promeni vlasti, Viktor Orban nepokolebljivo nastavlja da vodi predizbornu kampanju. Usijana izborna atmosfera sa sobom nosi sumnje na manipulacije i zloupotrebe.

Proteklih meseci Orban je čak dva puta izmenio izborni zakon. Najpre je ukinuo gornju granicu troškova izborne kampanje. Ubrzo zatim vlada je prekrojila granice više od jedne trećine izbornih okruga, pri čemu su naročito pogođena uporišta opozicije.

Pored toga što je Fides odavno osigurao dominaciju u medijama, pokušali su da kupe izbornu podršku kroz široke finansijske pogodnosti namenjene grupama birača za koje se nadaju da će ih pridobiti – uglavnom srednjoj klasi.

Kako bi mobilisala manje politički angažovane birače, stranka je pribegla i otvoreno agresivnim taktikama. Trenutno se vodi kampanja blaćenja Mađara. Optužuju ga, između ostalog, za korišćenje kokaina. Za razliku od prethodnih opozicionih izazivača, Mađar se, međutim, pokazao iznenađujuće otpornim.

Među sredstvima obmanjivanja birača nalazi se i tehnika „dvojnika“. Ni ime Peter, ni prezime Mađar, u Mađarskoj nisu neobični. Ipak, kandidatura izvesnog slikara Petera Mađara kao nezavisnog kandidata u izbornoj jedinici Vas 02 jeste neobična, sumnja se u svesno dovođenje u zabludu birača.

Foto: AP Photo/Denes Erdos

Evropa je na iglama

Nijedna država članica nije toliko ometala funkcionalnost Evropske unije, njenu sposobnost da zauzme zajednički stav kao Mađarska.

Orban je postao svojevrsna „bomba“ za planove Evropske unije. Brisel i Budimpešta sukobljavaju se oko pitanja vladavine prava, migracione politike, prava LGBT zajednice, podrške Kijevu i sankcijama Rusiji, zbog čega su Mađarskoj zamrznute milijarde evra iz evropskih fondova.

Orban je više puta koristio pravo veta da uspori ili blokira zajedničke odluke EU, uključujući i finansijsku pomoć Ukrajini. Uprkos negodovanju Evrope, mađarska vlada nastavlja energetsku saradnju sa Rusijom, a Orban održava bliske političke veze sa Putinom.

Rat u Ukrajini zauzima važno mesto i u Orbanovoj predizbornoj kampanji. On često predstavlja taj sukob kao uzrok ekonomskih i političkih problema u Mađarskoj, poručujući biračima da će izbori odlučiti da li će zemlju voditi on ili ukrajinski predsednik Vladimir Zelenski.

U propagandnim materijalima vladajuće partije pojavljuje se i sam Mađar, koji je zajedno sa predsednicom Evropske komisije Ursulom fon der Lajen prikazan kako baca novac u zlatnu wc šolju dok ih Zelenski posmatra.

„Program premijera može se gotovo svesti na jednu reč: ‘Béke’ – mir. Orban stalno upozorava birače da bi Mađarska, pod pritiskom EU, mogla biti uvučena u rat u Ukrajini. On tvrdi da će mađarske majke poštedeti sudbine da svoje sinove sahranjuju u tuđini, pod tuđim zastavama”, piše „Špigel“.

Foto: AP Photo/Omar Havana, File

Desničari svih zemalja

Orbanova politika ima širok odjek. Njegov pristup privlači simpatije desnih i populističkih lidera Evrope, među kojima su slovački premijer Robert Fico, češki političar Andrej Babiš, austrijski desničarski lider Herbert Kikl i nemačka političarka Alis Vandel, ali i MAGA pokreta u Sjedinjenim Američkim Državama.

Simpatije je pokupio i kod vladajućih sprskih političara. Bliske veze sa Rusijom i sumnje na izborni inženjering nisu jedino što povezuje vlasti u Mađarskoj i Srbiji. Najjača veza svakako je prijateljski odnos između Orbana i Vučića.

Ishod izbora u Mađarskoj mogao bi da ima posledice i izvan nacionalnih okvira. Poraz Orbana i njegovog koncepta „neliberalne demokratije“ bio bi snažan signal za evropske političare – potencijalni udarac za rastuće desno-populističke pokrete i istovremeno ohrabrenje za proevropske snage.

Pravo novinarstvo košta, a mi nećemo da nas kupe tajkuni i korporacije. Podržite nas jednokratnom ili mesečnom donacijom. Vreme za to je sada!