Referendum o neutralnosti

Da se raspiše referendum o vojnoj neutralnosti Srbije zahteva se Deklaracijom obznanjenom početkom januara 2010, koju je potpisalo 200 javnih ličnosti. U Deklaraciji se naglašava da Srbija nikada nije bila član nijednog vojnog saveza i da vojno neutralna Srbija nije neprijatelj nikome pa ni NATO-u, da njena neutralnost u Evropi nije nikakav izuzetak, a da Srbija ima i jedan razlog više za neutralnost, a to je NATO bombardovanje 1999. godine, a navodi se i da bi ulaskom u NATO Srbija priznala nezavisnost Kosova. Zahtev su potpisali akademici Dobrica Ćosić, Matija Bećković, Bata Mihajlović, Mihajlo Đurić, Mihailo Marković, Kosta Čavoški, Smilja Avramov, Vasilije Krestić, profesor Svetozar Stojanović, slikar Petar Omčikus, pisci Dragoslav Mihailović, Dušan Kovačević, Momo Kapor, Siniša Kovačević i Slobodan Rakitić, Brana Crnčević, reditelj Emir Kusturica, muzičar Bora Đorđević, glumica Ljiljana Blagojević, profesor Slobodan Samardžić, glumac Tanasije Uzunović, sportista Dušan Savić, predsednica Udruženja novinara Srbije Ljiljana Smajlović (u lično ime), episkopi Atanasije, Amfilohije, Artemije, Hrizostom, bivši ministri policije Dragan Jočić, Dušan Mihajlović, bivši direktor BIA Rade Bulatović, a od političara predsednik DSS-a Vojislav Koštunica…

Na snazi je, inače, skupštinska odluka o vojnoj neutralnosti Srbije. Ta odluka je deo Rezolucije o zaštiti suvereniteta, teritorijalnog integriteta i ustavnog poretka Republike Srbije koju je Narodna skupština Srbije usvojila 26. decembra 2007. godine, odobravajući platformu za pregovore kojima bi se mirnim putem našlo rešenje statusa Kosova i Metohije. U tački 6. te rezolucije se kaže: „Zbog ukupne uloge NATO pakta, od protivpravnog bombardovanja Srbije 1999. godine bez odluke Saveta bezbednosti do Aneksa 11 odbačenog Ahtisarijevog plana, u kome se određuje da je NATO ‘konačan organ’ vlasti u ‘nezavisnom Kosovu’, Narodna skupština Republike Srbije donosi odluku o proglašavanju vojne neutralnosti Republike Srbije u odnosu na postojeće vojne saveze do eventualnog raspisivanja referenduma na kojem bi se donela konačna odluka o tom pitanju.“

Zvaničnici tu odluku često citiraju, uz naglasak da Srbija sa NATO-om sarađuje u okviru Partnerstva za mir, pa su je i pominjali i povodom prošlogodišnje posete Srbiji ruskog predsednika Medvedeva i američkog potpredsednika Bajdena; a u Skupštini se iz opozicionih klupa ponekad čuju sumnjičenja da vlast, ili neki od ministara, diskretno pripremaju uključenje Srbije NATO.

Novi generalni sekretar NATO-a, Anders Fog Rasmusen smatra da bi o ulasku u Alijansu trebalo da se izjasne građani Srbije i da je za tu odluku najbolji – referendum. Proglašena vojna neutralnost Srbije, po Rasmuseovom mišljenju, nije prepreka za ulazak u NATO jer su, kako je rekao, mnoge neutralne države „značajno angažovane kao partneri NATO-a, kao na primer Austrija, Finska i druge.“