Zarobljena glava Usamljenog Bude

Na sat vožnje od centra Bangkoka nalazi se ono što je ostalo od Kraljevstva Ajutaja koje je na teritoriji današnjeg Tajlanda postojalo od 1350. do 1767. Po dolasku u grad zadužujemo dvotočkaše i krećemo u istraživanje ovog muzeja na otvorenom.

U 16. veku, strani trgovci opisali su ovaj grad kao jedan od najvećih i najbogatijih gradova na Istoku. Dvor kralja Naraja (1656–1688) imao je snažne veze sa francuskim kraljem Lujom XIV, čiji su ambasadori ovaj grad po veličini i bogatstvu upoređivali sa Parizom. Do 1550. vazali kraljevstva obuhvatali su neke gradove-države na Malajskom poluostrvu, Sukotaju, Lan-Na i delove Burme i Kambodže. U stranim zapisima Ajutaja se zvala Sijam mada mnogi izvori takođe navode da je ajutajski narod sebe nazivao Tajima, a svoje kraljevstvo Krung Taj.

U kasnom periodu Ajutaje otišli su Francuzi i Englezi, dok se značaj Kineza povećao. Ovaj period je opisan kao “zlatno doba” sijamske kulture i doživeo je uspon kineske trgovine i uvođenje kapitalizma, razvoj koji će nastaviti da se širi u vekovima nakon pada kraljevstva.
Ajutajin neuspeh da stvori mirni poredak sukcesije i uvođenje kapitalizma potkopao je tradicionalnu organizaciju njene elite i stare veze kontrole rada koje su formirale vojnu i vladinu organizaciju kraljevstva. Sredinom 18. veka, burmanska dinastija Konbaung izvršila je dva puta invaziju na Ajutaju. U aprilu 1767, posle 14-mesečne opsade, grad Ajutaja je pao u ruke burmanskih snaga čime je okončano kraljevstvo Ajutaja dugo 417 godina.

Sijam se, međutim, brzo oporavio od kolapsa i sedište sijamske vlasti je tokom narednih 15 godina premešteno u Bangkok, koji je od tada do danas ostao prestonica Tajlanda.

Volim da obilazim gradove širom sveta na biciklu, a u slučaju Ajutaje to je zaista bilo najbolje rešenje jer se veliki broj hramova nalazi raštrkan po gradu, predaleko su jedan od drugog da bi se obilazili pešice, a mnogo više se vidi sa bicikla nego iz autobusa ili kola.

foto: robert čoban

WAT CHAIWATTHANARAM

Smešten na zapadnoj obali reke Chao Phraya, Wat Chaiwatthanarsam je jedan od najimpresivnijih hramova u Ajutaji. Sagrađen je u 17. veku i predstavlja izvanredan primer kmerske arhitekture kombinovane s tajlandskim stilom. Gradio ga je kralj Prasat Thong kao spomen na svoju majku, a služio je kao mesto za meditaciju i obavljanje budističkih obreda. Gotovo je neverovatno kako je ovaj kompleks odoleo zubu vremena i istorijskih vihora nakon pada kraljevine Ajutaja 1767.

Ovaj kraljevski hram može da se pohvali jednom od najsloženijih interpretacija koncepta planine Meru u drevnoj kmerskoj arhitekturi, koja je uticala na arhitektonski stil kasnog razdoblja Ajutaje. Centralni i glavni prang (kupola) visine 35 metara dominira celim kompleksom. Podignut je prema drevnim kmerskim prangovima i simboliše planinu Meru, tj. središte svemira. Okružen je prekrasnim vrtovima i sa četiri manja čedija (pagode) smeštenim na svakoj strani koji prikazuju četiri kontinenta i spoljašnji svemir. Svaki ugaoni čedi sadrži dve velike slike Bude unutar drvenog okvira, dok okolne galerije imaju osam manjih čedija ukrašenih reljefnim uzorcima koji prikazuju Jataka priče, tj. scene iz života Bude i važne trenutke tajlandske istorije. Kako u to vreme ljudi nisu znali da čitaju, Budina učenja su se podučavala pomoću slika.

Kako su topovska đulad i topovi pronađeni tokom arheloloških iskopavanja, istoričari veruju da je hram možda korišćen kao utvrđenje tokom poslednjeg rata sa Burmom. Samostan je opljačkan i većim delom uništen od strane burmanske vojske 1767. nakon čega je napušten. Tokom kasnih 1980-ih i ranih 1990-ih Wat Chaiwatthanaram je temeljno obnovljen i restauriran.

WAT MAHATHAT

Nakon Wat Chaiwatthanaram-a stižemo do drugog kompleksa Ajutaje, Wat Mahathata ili kako ga još zovu Hram Velike relikvije. Ovo je bio jedan od najvažnijih i najsvetijih hramova u kraljevstvu Ajutaja. Izgrađen 1374. po nalogu kralja Borommaracha Prvog, ovaj hram bio je kraljevsko ceremonijalno mesto za verske ali i nereligiozne događaje pre nego što ga je kralj Trailoknat zamenio Wat Phra Si Sanphet-om. Osim toga, služio je kao važno duhovno središte, a takođe je bio sedište najvišeg reda budističkih monaha u Ajutaji i mesto intenzivnog proučavanja budizma i obrazovanja sveštenika. Veruje se da je upravo tu nekad bilo duhovno središte ranog razdoblja Ajutaje i da je hram sagrađen i pre nego što je Ajutaja postala sijamska prestonica.

Jedna od najintrigantnijih i najpoznatijih atrakcija Wat Mahathata je mesto na kojem se nalazi glava “Usamljenog Bude” zarobljena korenjem zaraslog stabla banjan drveta. Ovaj spoj prirode i duhovnosti postao je s vremenom simbol snage duhovnosti pa ne čudi što se upravo ovde okuplja najviše ljudi, pogotovo sveštenika. Glava se čuva danonoćno, a čak ni najmanji gest nepoštovanja (poput fotografisanja dok stojite iznad Budine glave) neće biti tolerisan od strane domaćina.

WAT RATCHABURANA

Wat Ratchaburana, što u prevodu znači “Hram kraljevske obnove”, sagradio je 1424. kralj Borommarachathirat II u čast svoja dva starija brata koji su poginuli u borbi za nasleđe prestola nakon smrti kralja Intharache I. Kako su obojica umrla, kraljev treći sin se popeo na presto i izgradio Wat Ratchaburana na mestu gde su njegova dva starija brata kremirana. Kada je hram sagrađen, do njega se dolazilo čamcem jer se nalazio na obali kanala koji je zatrpan pre jednog veka. Glavna atrakcija Wat Ratchaburane je njegov središnji prang u kmerskom stilu, koji se uzdiže do visine od 25 metara. Okružen je bazom kvadratnog oblika s četiri manje kule na svakom uglu što, kao i u ostalim hramovima, predstavlja centar svemira i planinu Meru.

Unutrašnjost hrama nekada je bila puna vrednih artefakata i blaga uključujući zlatne ukrase i drago kamenje. Ali hram je u 18. veku većim delom uništen i opljačkan tokom burmanske invazije 1767. Jedna od jedinstvenih atrakcija Wat Ratchaburane je podzemna kripta koja je otkrivena 1957. a sadržavala je brojne artefakte uključujući zlato i nakit. Odaja je otvorena za posetioce, a njene zidove krase živopisni murali koji prikazuju razne scene iz budističke mitologije.

ARTS OF THE KINGDOM

Po povratku iz Ajutaje u Bangkok, na severnom rubu prestonice zastali smo kod muzeja Arts of the Kingdom, jedinstvene umetničke galerije koju je 1976. osnovala tadašnja kraljica Sirikit. Na predvorju zgrade nalaze se fotografije u prirodnoj veličini kraljice Sirikit i njenog supurga kralja Bumibola, a preko puta njih stoji njihov sin, Rama X, novi kralj Tajlanda u društvu kraljice Suthide. Kroz kolekciju koju čine isključivo radovi savremenih tajlandskih umetnika-amatera vodila nas je kustoskinja u uniformi, žena srednjih godina, strogog lica, mene je podsetila na policajku iz zatvora u filmu Brokedown Palace, čija se radnja dešava upravo u Tajlandu.

Valja napomenuti da je reč o običnim seljacima, ribarima i zanatlijama koji su pokazali interesovanje za umetnost, a kraljica Sirikit je finansijski podržala njihov rad kako bi im potakla kreativnost, izvukla ih iz siromaštva uz obavezu da ostanu na selu i nastave da se bave svojim osnovnim zanimanjima.

Umetnici koje je podržavala prošle godine preminula kraljica majka Sirikit, po svemu sudeći pored fantastičnih duboreza rado koriste pozlatu i zlato u svojim radovima pa je sve bleštavo, bogato i raskošno, baš onako kako je supruga suverena očigledno volela.

Pravo novinarstvo košta, a mi nećemo da nas kupe tajkuni i korporacije. Podržite nas jednokratnom ili mesečnom donacijom. Vreme za to je sada!