Republički zavod: Petrovu crkvu ne ugrožava građevina u njenoj porti

U porti Petrove crkve u Novom Pazaru Eparhija raško-prizrenska gradi veliki objekat. Petrova crkva se kao deo celine Stari Ras sa Sopoćanima nalazi na UNESCO listi svetske baštine od 1979. godine, i najstariji je objekat crkvene arhitekture u Srbiji.

Zbor građana se protivi gradnji, tvrdi da to ugrožava ovaj spomenik kulture i da se zida eparhijski dom za smeštaj crkvenih lica te da to nije „gradnja i revitalizacija severne građevine“ i „vizitorski centar“ kao što je rečeno. Tvrde da ukoliko se ne zaustavi gradnja, postoji velika mogućnost da će UNESCO izbrisati Petrovu crkvu sa Liste svetske baštine.

Fotografija kao dokaz

Zatim: fotografije koje je prošle nedelje objavila na mreži X Bojana Selaković, koordinatorka Nacionalnog konventa o Evropskoj uniji (NKEU), svedoče da novi objekat gabaritom i visinom ugrožava Petrovu crkvu.

Zbog kritike javnosti, Republički zavod za zaštitu spomenika kulture je na svom sajtu objavio tekst u kome detaljno i hronološki objašnjava svoju ulogu u gradnji objekta u porti Petrove crkve, i pod kojim uslovima je dozvolio da se Eparhiji izda građevinska dozvola. Ostalo je nedorečeno da li je Eparhija raško-prizrenska poštovala preporuke RZZSK o dimenzijama objekta, ili nije. Jer, činjenica je da se na fotografijama vidi da će novi objekat biti vizuelno dominantniji u odnosu na crkvu.

O tome smo poslali upit Republičkom zavodu i odmah dobili odgovor.

Novi objekat ne smeta vizuri

„Prema projektnoj dokumentaciji i merenjima na terenu, uspostavljeni su sledeći odnosi visinskih kota: vrh kupole crkve viši je od najviše tačke (slemena) novog objekta za 7,40 metara; venac ophodnog broda crkve, kao njen niži deo, nalazi se za 1,90 metara iznad venca nove građevine; venac kupole nadvisuje venac novog objekta za više od 8 metara“, objasnili su na početku odgovora.

Naglašavaju da se „prilikom projektovanja maksimalno poštovao ambijent porte. Gledano sa unutrašnje strane dvorišta, objekat je vizuelno sveden na prizemnu etažu koja ne ometa vizure, dok je sa južne strane gledano iz pravca Novog Pazara praktično nesaglediv“.

Posebno ističu „da pozicija objekta na severnoj strani ima funkciju vizuelne barijere – pogled iz porte prema naselju Postenje, što je prepoznato kao pozitivna stvar u stručnom mišljenju ICOMOS-a iz 2009. godine. Rezultat ove intervencije biće i zaštita samog kompleksa od degradirane urbane slike naselja Postenja. Nova struktura anulira pogled na zone neplanske i ilegalne gradnje na koju je Zavod decenijama ukazivao, međutim bez adekvatnog odgovora gradskih vlasti u Novom Pazaru, kao ni republičkih instanci“.

Perspektiva

Zbog svega toga, ocenjuju da se „fotografski materijali koji se pojavljuju u medijima, a koji su zabeleženi iz podnožja brda sa severne strane (iz pravca reke Deževe), pružaju specifičnu perspektivu koja je isključivo posledica karakteristične konfiguracije terena. Budući da je objekat pozicioniran na padini, njegov vizuelni volumen varira u zavisnosti od tačke posmatranja“.

„Sa unutrašnje strane, gledano iz samog dvorišta crkve, građevina deluje kao svedeno prizemlje (vizuelni prikaz 1), dok je sa južne strane, iz pravca Novog Pazara, objekat praktično nesaglediv (vizuelni prikaz 2). Posmatranje iz podnožja sa severne strane daje drugačiju perspektivu upravo zbog nagiba, ali to ne menja činjenicu da je objekat po svojim apsolutnim kotama znatno niži od Petrove crkve.“

Foto: RZZSK

Arheologija i Unesco

Primedbe Zbora građana i stručnjaka da je gradnja ugrozila arheološke ostatke, kažu „da je prostor na kome se gradi prethodno temeljno arheološki istražen namenski za potrebe ovog objekta. Zaštitna arheološka iskopavanja sproveo je Muzej ’Ras’ iz Novog Pazara, čime je obezbeđena puna zaštita arheološkog nasleđa pre početka radova. Posebna pažnja posvećena je pohranjivanju pronađenih zemnih ostataka, za koje je unutar kompleksa projektovana kripta, čime je omogućeno njihovo trajno zbrinjavanje na lokalitetu“.

I na kraju, smatraju da Petrova crkva ne može da bude eventualni razlog skidanja sa Uneskove liste svetske baštine.

„Postoji objektivna opasnost za integritet Prostorno‑kulturno istorijske celine ’Stari Ras i Sopoćani’ kojoj pripada i Petrova crkva, ali ona ne proističe iz ovog projekta, već iz spoljnih, dugogodišnjih problema u širem okruženju. To uključuje prisutnost legalizovanog divljeg naselja u Deževi i efekte koje ono stvara na ambijentalne vrednosti, nekontrolisanu i nelegalnu gradnju u neposrednoj okolini Petrove crkve, kao i rast industrijskih objekata i urbanističku ekspanziju Novog Pazara. Dodatno, potencijalne udare na pejzažnu i kulturnu autentičnost predstavljaju kamenolomi u zoni Starog Rasa i Trgovišta i sveukupni razvojni pritisci na zaštićenu celinu“, napisali su u odgovoru „Vremenu“ iz Republičkog zavoda za zaštitu spomenika kulture.

Inače, RZZSK je odgovoran samo za davanje uslova za gradnju i za nadzor gradnje, ali nema nikakve mogućnosti da spreči eventualno prekoračenje datih uslova.