Vino, med i mleko u “Zoni A”

Regija Furlanija-Julijanska krajina (Friuli-Venezia Giulia) nije jedna od onih koje se nalaze na prvim stranicama turističkih ponuda na Apeninskom poluostrvu. Obično prođemo kroz nju na putu za Veneciju i Milano. Međutim, ova regija, pored Srbima i ostalima iz bivše Jugoslavije dobro znanog Trsta koji je ujedno i njen glavni grad, ima i brojne druge atrakcije.

Ova regija je u potpunosti stvorena pripajanjem “Zone A” Italiji 1954. godine. Budući da njeno stanovništvo raznoliko, različitih kultura i istorija, odluku da se Trst proglasi glavnim gradom regije propratilo je neslaganje furlanskog stanovništva, od kojih se mnogi i danas protive toj odluci, smatrajući Udine boljim rešenjem.

Akvileja, Grado

Akvileija, u koju smo prvo stigli, prema poslednjem popisu ima 3.400 stanovnika. U 4. veku, pred propast Zapadnog rimskog carstva, bio je četvrti po veličini grad u Italiji. Akvileja je najpoznatija po drevnoj Patrijaršijskoj crkvi iz 11. veka, danas pod zaštitom Uneska. Unutrašnjost ove trobrodne bazilike poznata je po fascinatno očuvanim podnim mozaicima iz 4. veka ‒ meni se najviše dopao motiv biblijske priče o Joni i velikoj ribi. Od Akvileje do Singidunuma išao je rimski put dug 530 km. Do Sirmijuma je iz Akvileje trebalo 20 dana pešice, a do Singidunuma još dodatna tri dana, svega 23 dana. Prelazilo se 20 do 25 km po danu.

Ručali smo na obali mora, u mestu Grado, nekadašnjem ribarskom selu, sada turističkom gradiću od 7.500 stanovnika. Grado je izgrađen na rubu močvare, zbog isušivanja je kroz naselje prokopano više kanala, pa liči na “malu Veneciju”.

Kao primorsko mesto, Grado je postao značajan u 5. veku tokom upada u severnu Italiju, kada je postao pribežište izbeglicama iz ugroženih gradova u zaleđu. Kada su Langobardi zauzeli obližnju Akvileju, tadašnji akvilejski mitropolit Pavlin se 568. sklonio u Grado. Od tog vremena, ovo mesto je postalo rezidencija akvilejskih mitropolita, koji su se s vremenom prozvali i patrijarsima, a gradeški ogranak Akvilejske patrijaršije je s vremenom postao poznat i kao Gradeška patrijaršija, koja je postojala do 1451. godine.

Prenoćili smo u dvorcu Castello di Spessa. Ovo mesto je u isto vreme hotel, restoran, vinarija, spa, golf teren sa 18 rupa i vinograd od 100 hektara. Podrumi su 18 metara pod zemljom, u bunkeru izgrađenom pred Drugi svetski rat. Ovde se i u vreme Rimskog carstva nalazilo imanje, a dvorac je sagrađen u 13. veku. Današnji izgled Castello di Spessa potiče s kraja 19. i početka 20. veka. Bogati trgovac Rodolfo Voelkl kupio je zamak i pokrenuo rekonstrukciju. Srednjovekovni dvorac je tada temeljno preoblikovan u neogotičkom stilu — sa kulom, nazubljenim kruništima i dekorativnim elementima. Od originalne srednjovekovne građevine ostali su uglavnom delovi zidova i podrumi uklesani u stenu.

Palmanova

Palmanovu većina ljudi zna kao populani Shopping Village iako se odmah pored, na nekoliko kilometara od autoputa, nalazi srednjovekovni gradić koji je jedini na svetu sagrađen potpuno po načelima renesanse. Grad ima idealni oblik pravilnog devetougla sa prostranim trgom u geometrijskom središtu. Utvrđenje je 2017. godine uvršteno na Uneskovu listu svetske baštine kao deo mletačkog sistema odbrambenih utvrđenja 16. i 17. veka.

Domaćini su se potrudili da nam sve to prikažu na najbolji način, pa su nas poveli u helikoptersku turu iznad cele regije. Prizori su bili fascinantni ‒ sa jedne strane snegom prekriveni beli vrhovi Dolomita, sa druge plave vode Jadrana i gradić Grado kao “Mala Venecija”, a u sredini savršeni devetougao renesansne Palmanove.

Dok je ostatak ekipe otišao na večeru u jednu od picerija u Palmanova Shoppin Village-u, koleginica Lara iz Slovenije i ja odlučili smo se za šetnju do obližnjeg sela Visko. Negde u daljini padala je kiša i ispred nas se ukazala dvostruka duga kakvu dotad nikad nisam video. Kiša je stigla i do Viska pa smo se sklonili u lokalnu birtiju u kojoj su meštani pili pivo i gledali utakmicu. Razgovarali smo o tome kako su u Italiji i najmanja i najzabačenija sela uređena bolje od najvažnijih turističkih atrakcija kod nas. Sve je sa merom i stilom, bez ogromnih građevina od betona i stakla koje narušavaju ambijente istorijskih gradova i sela. Ceo ovaj kraj pun je vinarija, plantaža jabuka, farmi sa kojih dolaze odlično mleko i sirevi, a kako se tih dana slavio Svetski dan pčela, na svakom koraku sretali smo napise o važnosti pčela za očuvanje ekosistema ne samo u ruralnim sredinama nego i u gradovima (“urbano pčelarstvo”).

Miramare

Za kraj našeg vikenda u regiji Furlanija-Julijanska krajina ostala nam je poseta Dvorcu Miramare nedaleko od Trsta. Sagrađen je kao poklon za Maksimilijana Habzburškog, brata cara Franje Josifa i budućeg cara Meksika. Dvorac koji gleda na Tršćanski zaliv projektovao je i sagradio između 1856. i 1869. slavni bečki arhitekta tog doba Karl Junker. Okružen je velikim parkom od 22 hektara sa biljkama iz svih krajeva koje je Maksimilijan, kao admiral austrijske mornarice, doneo sa svojih brojnih putovanja. Dvorac ima sedam soba, u prizemlju se nalazio dnevni boravak Maksimilijana Habzburškog i njegove žene Šarlote od Belgije.

Maksimilijan

Nesrećni Maksimilijan skončao je sa samo 32 godine u dalekom Meksiku. Kako je došlo do toga? Godine 1859. posetila ga je meksička delegacija monarhista sa ponudom da primi carsku krunu njihove zemlje. Svedočantvo o ovoj poseti zabeleženo je na jednom platnu koje se nalazi u dvorcu Miramare.

U Meksiku je tada u toku bio žestok sukob liberalne stranke predvođene predsednikom Huarezom, te konzervativaca koji su se protivili njegovim reformama. Maksimilijan je odbio ponudu kratkim odgovorom: “Habzburg nije uzurpator”. Ali, nakon plebiscita o obnovi monarhije i proglašenja Drugog Meksičkog carstva, Maksimilijan se ipak odlučio da 1864. prihvati poziv i postane car Meksika. Zbog toga je izgubio svoja nasledna prava u Austriji, a sam Franjo Josif protivio se bratovom odlasku u daleku zemlju. Dolaskom u Meksiko, 28. maja 1864. i službeno je postao car mada ga i dalje nije priznavala republikansko-liberalna stranka predvođena Huarezom, koja je vodila rat protiv francuske okupacije.

Tokom kratke vladavine, Maksimilijan je prihvatio i potvrdio niz liberalnih političkih promena uključujući upravnu reformu zemlje, proglašenje religijskih sloboda, te uvođenje opšteg prava glasa bez obzira na klasne razlike. Zabranio je izrabljivanje dece. Obnovio je i preuredio zamak Huapultepek povrh glavnog grada, koji je postao vladarska rezidencija.

Sukobi u Maksimilijanovoj državi su se pojačavali, a pritisak obnovljenih i snažnih Sjedinjenih Američkih Država je porastao, Napoleon III povukao je francusku vojsku iz Meksika, pa je propast carstva postala neizbežna. Povlačenje je bilo posledica pritiska Sjedinjenih Država, koje nisu želele uplitanje evropskih vlada u svoju interesnu sferu (u skladu sa Monroovom dokrinom o kojoj se proteklih godinu dana ponovo toliko govori) te naglog uspona Pruske pod vođstvom Ota fon Bizmarka. Maksimilijan je odbio da napusti Meksiko i svoje pristalice, a Šarlota je otputovala u Evropu u beznadnom pokušaju da obezbedi dodatnu pomoć Francuske, Austrije, Belgije i samog pape. U februaru 1867. car se pred nadirućim snagama huarista povukao u grad Keretaro Arteaga, gde je nekoliko meseci uspešno odolevao opsadi, ali je nakon izdaje u redovima odbrane predaja ipak usledila 15. maja 1867. Uhapšen je i izveden pred vojni sud koji ga je, zajedno s njegova dva vojna zapovednika, osudio na smrt streljanjem. Iako su mnogi evropski vladari i istaknute javne osobe (među kojima i poznati republikanci Viktor Igo i Đuzepe Garibaldi) slali Huarezu telegrame i pisma u kojima su molili da se poštedi Maksimilijanov život, on je odbio da pomiluje osuđene.

Rano ujutro 19. juna 1867. Maksimilijan je streljan. Ta scena postala je važan deo popularne kulture 19. veka nakon što je Mane naslikao nekoliko ulja na platnu sa tim motivom koja se danas nalaze u muzejima širom sveta. Maksimilijanovo mrtvo telo je zatim bilo javno izloženo u katedrali u Keretaru, gde je ostalo do 1868, kada je na traženje Franca Jozefa bojnim brodom “Novara” vraćeno u Evropu. Maksimilijan je sahranjen u Habzburškoj carskoj kripti u Beču. Pisao sam pre nekoliko godina za “Vreme” o meksičkom sombreru koji su njegovi poklonici ostavili u kripti ispred njegovog sarkofaga.

Šarlota je, pod pritiskom svega proživljenog, izgubila razum te je ostatak života provela u izolaciji, prvo u Dvorcu Miramare, a zatim u Belgiji, pod starateljstvom svog brata Leopolda II, gde je i preminula 19. januara 1927.